آنها اين كه : آتش است كه اصحاب آن را خداوند متعال جز فرشتگان قرار نداده است ؛ دوم اين كه : رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله است - ؛ سوم كه از همه نزديكتر است اين كه : قرآن است به اعتبار آن كه بزرگترين بيم دهنده درگذشت زمانها و نسلها است .
لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ
- براى آن كس از شما كه بخواهد به پيش برود يا عقب بماند . » پس در رسالت الاهى براى هيچ كس در انتخاب راه اجبار و فشارى در كار نيست ، بلكه مردمان در انتخاب كفر يا ايمان ، يا تقدم و تأخر ، مختارند ، و بنا بر اين بر هر مصلحى واجب است كه در اجتماع و امت خود مراقب تغيير و بيم دادن بوده باشد ، كه اين يكى از معانى آيه است ، و تفسيرهاى ديگرى نيز از آن شده است :
اول : پس هر كه بخواهد در ايمان به رسالت پيشروى كند ، از جمله پيشروان است ، يا چنين نكند و عقب بماند كه در اين صورت قرآن او را بيم مىدهد .
دوم : « سقر » بيم دهنده و جزاى هر كس است كه به سوى پيشوايان راهنمايى و برنامه ايشان پيش رود و ايمن بماند ، يا تأخير كند و عقب بماند و به آنان كافر شود .
و از ابو الفضل به روايت از ابو الحسن ( ع ) آمده است كه گفت : « هر كه به سوى ولايت ما پيش رود ، / 105 از سقر دور مىشود ، و هر كه در رسيدن به ولايت ما تأخير كند ، به سقر نزديك » ؛ « 102 » و ابن عباس به معنايى نزديك به اين اشاره كرده و گفته است : هر كه خواهد ، پيروى از فرمان خدا مىكند ، و هر كه خواهد از آن عقب مىماند ، « 103 » و علامه طبرسى چنين نوشته است : و قولى آن است كه خداى سبحانه و تعالى از ايمان و طاعت با لفظ تقدم تعبير كرده است ، چرا كه صاحب آن در عقل و درجه تقدم دارد ، و از كفر و معصيت با تأخر ، كه در عقلها و درجهها متأخر و
هامش
( 102 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 391 .
( 103 ) - الدر المنثور ، ج 6 ، ص 385 .