عقب مانده است . « 104 » سوم : تقدم و تأخر تمدنى در دنيا ، و تقدم و تأخر در درجات در آخرت ، كه هر دو موقوف و وابسته به ايستار انسان ( از لحاظ فردى و اجتماعى و امتى و بشرى ) در برابر كتاب خدا و يادآوريهاى آن براى بشريت است ، پس اگر از بيم دادنها عبرت بگيرد و به فرمان آيات الاهى عمل كند ، به سعادت در دو دنيا خواهد رسيد و در مسير خود پيشرفت خواهد كرد ، و گرنه گرفتار بدبختى و واپس ماندگى خواهد شد ، و واقعيت مسلمانان در تاريخ و هم اكنون بهترين دليل بر اين حقيقت است ، و هر زمان كه آنان از قرآن پيروى كردهاند خوشبخت شده و پيشروى كرده و پيشواى كاروان تمدن بشرى بودهاند ، ولى هم اكنون بدان سبب كه قرآن را از نظر دور داشتهاند ، گرفتار انواع بليهها و دشواريها شدهاند . و پيامبر ( ص ) گفته است : « قرآن راهنماى از گمراهى ، و روشنگر از كورى ، درهايى از لغزش ، و نورى از ظلمت ، و ضيائى از اندوهها ، و نگاهبانى از هلاكت ، و راهيابى از گمراهى ، و بيانى از فتنهها ، و رسيدن از دنيا به آخرت ، و كمال دين شما است ( و امام صادق - عليه السلام - گفت ) پس اين است صفتى كه رسول اللَّه براى قرآن بيان كرده و هيچ كس از قرآن دورى نمىكند مگر اين كه به آتش نزديك شود » . « 105 » [ 38 - 47 ] و با آن كه ما مىگوييم كه رسالت الاهى نقشى اساسى در پيشروى يا پس ماندگى بشريت دارد ، اين گفته هنگامى تحقق پيدا مىكند كه در عمل كردن به قرآن كوشا باشيم .
/ 106
كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ
- هر كس در گرو چيزى است كه آن را كسب كرد . و به دست آورده است . » تأكيد قرآن بر اين حقيقت در بسيارى از جاها و به اشكال گوناگون حكايت از آن مىكند كه اين بصيرت و بينشى اساسى است و آدمى بايستى در
هامش
( 104 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 390 .
( 105 ) - بحار الانوار ، ج 92 ، ص 26 .