براى نفوذ در حوزههاى علميه محسوب كرد . شيوهى نوين محمد رضا كه در قالب تأسيس مدارس و دانشكدههاى مذهبى ، دولتى تحقق مىيافت ، راهكارى براى ادامهى سياست كنترل حوزهى نفوذ روحانيت به شمار مىرفت . به همين جهت سياست آزمونگيرى را پيش كشيد تا بتواند از اين طريق همانند پدرش بر حوزه مسلط شود .
آيت الله گلپايگانى يكى از مخالفان اصلى طرح آزمونگيرى دولتى بود ؛ زيرا مهمترين انگيزهى رژيم از اجراى اين طرح ، ضربه زدن به نظام دينى و حوزهى علميه بود . ايشان در نامهاى خطاب به شاه و همچنين در بخشى از سخنان خود مخالفت خود را با طرح آزمونگيرى چنين بيان مىكنند :
« چنانچه مىبينيد اين حوزهى علميهى قم تا به حال محفوظ مانده و خواهد ماند ، براى اينكه امام زمان ( عج ) نظر مخصوص به شاگردان خود دارد و هيچ عملى نمىتواند آن را از بين ببرد . » « 1 »
سخنان آيت الله گلپايگانى دقيقا در مورد عواقب و انگيزههاى اجراى طرح آزمونگيرى بيان شده است و ضمن آنكه نگرانىهاى ايشان را آشكار مىكند كوششهاى رژيم پهلوى را نيز بىفايده مىانگارد . اعلام رسمى آزمونگيرى آييننامه و برنامهى تحصيلى طلاب در دولت امير اسد الله علم در سال 1342 به تصويب رسيد ؛ اما مرحلهى اجرايى آن از سال 1345 آغاز گرديد . رژيم پهلوى براى اجراى اين طرح ، ابتدا كوشيد تا رضايت علما و مراجع قم را جلب كند . به همين جهت نامهاى را تنظيم و در مرداد ماه 1345 از طرف دولت براى آيت الله گلپايگانى ارسال كرد . در اين نامه اجراى آزمون از طلاب توسط وزارت آموزش و پرورش به اطلاع ايشان مىرسد ؛ اما آيت الله گلپايگانى با آن مخالفت نموده ، صريحا اعلام مىكند كه لازم نيست دولت دست به چنين كارى بزند . وى تأكيد مىكند كه خودم اين آزمون را انجام مىدهم . ظاهرا پاسخهاى ايشان به اطلاع دولت نمىرسد ؛ ازاينرو عصار - معاون نخست وزير - به ديدار ايشان در قم مىرود و برنامههاى دولت را به اطلاع آيت الله گلپايگانى مىرساند و از وى
هامش
( 1 ) . عليرضا كريمى ، پيشين ، ص 25