سرانجام آيت الله گلپايگانى نامهاى براى آيت الله خوانسارى تنظيم نمود و طى آن ضمن اظهار تأسف از وقوع فاجعهى 17 خرداد تذكرتى دادند تا اين تذكرات از طريق آقاى خوانسارى به دستگار ارايه شود . بخش كوتاهى از اين نامه بدين شرح است :
« . . . چند روز پيش عدهاى مأمورين به مدرسهى فيضيه و دار الشفا حمله كردند و در و پنجرهها را شكستند و جمعى از طلاب و محصلين علوم دينى را مضروب و مجروح و بازداشت نمودند . اين فاجعهى ناگوار موجب تأثر عميق حقير و جامعهى روحانيت گرديد . . . . « 1 * » »
آيت الله سيد حسن طاهرى خرمآبادى در اين رابطه چنين نقل مىكند :
« . . . در كل آيت الله گلپايگانى بسيار از اين قضيه متأسف و حتى عصبانى بودند و اگر مصادف شدن قضيه با تعطيلات تابستانى حوزه نبود بسا كه اقدامات جدىترى هم از طلاب بازداشت شده مىكردند . » « 2 »
آيت الله گلپايگانى و آزمونگيرى رژيم پهلوى از طلاب
استقلال حوزه و روحانيت شيعه يكى از بزرگترين امتيازات آنها در مقابله با دولتهاى مستبد در تحولات سياسى ، اجتماعى قرون گذشتهى ايران مىباشد . نه تنها استقلال خود را در مقاطع مختلف اعلام كردهاند ، بلكه در شرايط مقتضى با قدرت ظالمانهى شاهان مبارزه كردهاند و براى ايجاد فضايى مساعدتر براى ديندارى و دينمدارى با حاكمان در افتاده و در نهايت كوشيدهاند تا نظامى اسلامى بر مبناى دين و مردم تأسيس كنند .
پس از آنكه رژيم پهلوى توانست قيام 15 خرداد 42 را به رهبرى امام خمينى قدّس سرّه سركوب كند و رهبرى اين حركت عظيم را در آبان 43 به خارج از ايران تبعيد كند به
هامش
( 1 ) . مركز اسناد انقلاب اسلامى ، پيشين ، ص 392
( * ) . در اسناد محرمانهى ساواك در رابطه با اين برنامه آمده : « . . . آيت الله گلپايگانى طى نامهاى كه به عنوان آيت الله حاجى سيد احمد خوانسارى نوشتهاند ضمن ابراز تأسف از حادثهى مدرسهى فيضيه و تكذيب مندرجات جرايد كشور ، از او درخواست نمود كه براى استخلاص طلاب بازداشت شده اقدام نمايد . . . » ( حماسهى خرداد ، ص 252 )
( 2 ) . على شيرخانى ، پيشين ، ص 84