فقط و فقط از ناحيهء خداى عزيز و حكيم است .
يعنى مبادا مغرور شويد و فقط به اسباب توجّه داشته باشيد ، بلكه بدانيد كه روح و ملكوت همهء اين اسباب دست خداى متعال است .
تذكّر قرآنى
در صدر اسلام ، بعد از فتح مكه در سال هشتم هجرى قمرى ، كه مسلمانان در اوج قدرت و توانمندى قرار داشتند جنگ « حنين » پيش آمد ، على رغم اين كه همهء اسباب عادى را در اختيار داشتند ، ولى چون غفلت كردند و مغرور و متّكى به اسباب شدند و خدا را فراموش كردند ، و شعار « لن نغلب اليوم ؛ هرگز ديگر ما شكست نمىخوريم » سردادند ، شكست مفتضحانهاى خوردند كه زمين براى آنها تنگ گرديد .
خداوند مىفرمايد :
« لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فى مَواطِنَ كَثيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ اذْاعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَضاقَتْ عَلَيْكُمُ الارْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرينَ » ؛ « 1 »
به تحقيق خدا شما را در جاهاى زيادى يارى كرد ، و نيز در جنگ حنين ، كه به سبب زياد بودن افراد لشكر مغرور شديد ، ولى آن لشكر بسيار اصلًا به حال شما فايدهاى نداشت و زمين با آن گستردگى بر شما تنگ شد و دشمن بر شما چيره گرديد و شما رو به فرار نهاديد .
اين هشدار قرآنى يك نكتهء تربيتى دارد كه بايد در عين استعانت از اسباب عادى متوجّه ذات اقدس الهى باشيم ، و او را مؤثّر بدانيم و لحظهاى از او غافل نشويم و بدانيم كه ارادهء الهى بر همهء اسباب و مسبّبات قاهر است ، كه اگر مشيّت الهى بر چيزى تعلّق گرفت ، آن امر
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 25 . .