همهء اسباب و مسبّبات ، ملكوتى دارد كه در دست و قبضهء خداست و اين اسباب برنمى خيزد ، مگر با ارادهء الهى .
نمونه هايى از قرآن
از جمله آياتى كه خداوند دستور به استفاده از اسباب را با تأكيد بيان مىكند ، آيهء زير در سورهء انفال است كه مىفرمايد :
« وَاعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ » ؛ « 1 »
آنچه در توان داريد عليه دشمنانتان آماده سازيد ( در هر عصر به تناسب تكامل و پيشرفتها ، شما بايد از آنها قدرتمندتر باشيد ) اسبهاى تيزتكِ جنگى را فراهم سازيد ، به طورى كه دشمنان خدا و شما از قدرت و آمادگى شما بترسند .
با توجّه به اين آيه ، مؤمنان بايد از اسباب عادى استعانت جويند ، ولى اينگونه نباشد كه خدا را فراموش كنند و همهء تأثيرات را از اسباب بدانند . اين مطلب را آيات زير به همهء ما گوشزد مىكند :
در جنگ احد ، آن گاه كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمانده سپاه بود و جنگجويان همه مسلّح و آمادهء نبرد و از سوى ديگر تعداد 3000 ملائكه براى امداد مسلمانان آمده بودند ؛ ( همهء اسباب ارضى و سمائى متّحد شده بود ) خداوند تذكر مىدهد كه :
« وَما جَعَلَهُ اللَّهُ الّا بُشْرى لَكُمْ وَلِتَطْمَئنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزيزِ الْحَكيمِ » ؛ « 2 »
خداوند اينها را قرار نداد ، مگر براى اين كه شما را بشارت دهد و قلبهايتان را مطمئن سازد ، ولى در هر حال بدانيد كه نصرت و پيروزى
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 60 . .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 126 . .