« الحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِين »
يك قاعدهء منطقى است كه حاجى سبزوارى در منطق منظومه دربارهء آن مىگويد :
أُسُّ المطالب ثلاثة عُلِم * مطلب ما مطلب هل مطلب لِم « 1 »
در هر جا مرتّب فكر كن ، دربارهء هر سؤال و پاسخى ابتدا بينديش و آن را مرتّب كن ، هر مطلبى سه پايه دارد : اوّل مطلب « ما » ، يعنى حقيقت چيزى كه مورد نظر است چيست ؟ مفهوم و معناى آن چه مىباشد ؟ بعد از آن مطلب « هل » است ، يعنى عوارض آن چيست ؟ سپس مطلب « لِم » است ، يعنى علت آن كدام است ؟
ما نيز اين قاعده را در اين جا پياده مىكنيم ، مفاهيم قرآنى بايد درست روشن شود ، در قرآن به طور مكرّر « الحمدللَّه » آمده است ، ذات مقدّس احديّت به خودش حمد گفته و به ما تلقين كرده است كه بگوييم : « ألحَمدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِينَ » . پس بايد حمد را درست بدانيم ، ابتدا مطلب « ما » دربارهء حمد اين است كه حمد چيست ؟ مفهوم حمد و حقيقت آن چه مىباشد ؟ بعد عوارضش چه بوده ، سپس علّتش چيست ؟
مفهوم حمد
در اينجا چند مفهوم وجود دارد كه با يكديگر نزديك هستند : حمد ، مدح و شكر .
هامش
( 1 ) . ملا هادى سبزوارى ، شرح منظومه ، ص 34 .