شرح
روايات سه گانه عمل كرد . اقوال فقها نيز براى ما مفيد فايده نيست .
موثّقة أبي بصير ، قال : قال أبو عبداللَّه عليه السلام تدفن المرأة إلى وسطها إذا أرادوا أن يرجموها ويرمي الإمام ثمّ يرمي النّاس بعد بأحجار صغار . « 1 » اين روايت حكم دفن زن را بدينگونه بيان كرده كه مقدار دفن تا وسط زن است .
امّا اينكه مقصود از وسط چيست ؟ دو احتمال در آن وجود دارد .
الف : از سر تاپاى زن را حساب كرده و وسطش را اخذ مىكنيم . در اين صورت ، وسط براى مرد و زن يكى خواهد بود ؛ ظاهر اين محاسبه ، حقوين را نتيجه مىدهند ؛ زيرا ، حقوين وسط هركسى شناخته مىشود . بنا بر اين احتمال ، ملاك دفن در زن همان حقوين است .
ب : از حقوين به بالا را حساب كرده وسط آن را مىگيريم . در اين صورت ، وسط همان سينه و پستانها است .
با وجود اين دو احتمال در روايت ، استظهار از آن مشكل مىشود و بايد از روايات ديگر كمك گرفت ، و با يارى از قرائنى كه در آنها وجود دارد ، اين روايت را معنا كرد .
موثّقة سماعة عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : تدفن المرأة إلى وسطها ثمّ يرمي الإمام ويرمي الناس بأحجار صغار ، ولا يدفن الرجل إذا رجم إلّاإلى حقويه . « 2 » تنها روايتى كه در خصوص مرد داريم ، همين موثّقه است . لذا ، امام راحل رحمه الله فرمود :
« يدفن الرجل للرجم إلى حقويه لا أزيد » مقدار دفن مرد تا حقوين است نه بيشتر ؛ و تأكيد مىكند « لا أزيد » ؛ به علّت اينكه مسأله در باب مرد روشن است و معارضى براى روايت و يا ابهامى در دلالت آن نيز وجود ندارد . از اين كه روايت نيز امر را دائر بين نفى واستثنا - « لا يدفن الرجل إذا رجم إلّاإلى حقويه » - قرار داده ، معلوم مىشود كه مسأله خيلى أهميّت دارد ؛ يعنى نبايد سر سوزنى از حقوين تجاوز كرد . بنابراين ، در مورد مرد ، بدون هيچ ترديد و ابهامى ، به دفن تا حقوين حكم مىكنيم .
نكتهى ديگرى كه در روايت هست اين كه امام عليه السلام فرمود : زن تا وسط دفن مىشود و پس از آن حكم مرد را فرمود ؛ از اين تفصيل بين زن و مرد استفاده مىشود كه زن تا وسط
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 374 ، باب 14 از ابواب حدّ زنا ، ح 1 .
( 2 ) . همان ، ح 3 .