شرح
در زن مىفرمايد : تا وسط بدنش بالاى حقو و زير سينه ؛ يعنى بين اين دو از حقو بالاتر و از سينه پايينتر باشد .
مرحوم محقّق فرموده : زن را تا سينه دفن مىكنند و صاحب جواهر رحمه الله آن را قول اشهر دانسته و با « بل » ترقّى كرده ، آن را به مشهور نسبت مىدهد . « 1 » شيخ صدوق رحمه الله در كتاب المقنع مقدار گودال را تمامِ قامت زانى تا گردنش قرار داده ، مىفرمايد : « والرجم أن يحفر له حفيرة مقدار ما يقوم فيها فتكون بطوله إلى عنقه فيرجم » . « 2 » شيخ مفيد رحمه الله در مقنعه « 3 » و ابن زهره رحمه الله در غنيه « 4 » مىگويند : زن و مرد بايد تا سينه دفن شوند و فرقى با همديگر ندارند .
سلّار رحمه الله در كتاب مراسم فرموده است : گودالى براى مرد تا سينه و براى زن تا وسطش حفر مىكند ؛ ولى مقصود از وسط را بيان نكرده است . امّا بنا بر قاعدهاى كه دست ما هست ، مىتوان مقدار آن را معيّن كرد ؛ زيرا ، مىدانيم زن به تستّر ( پوشش ) بيشترى نياز دارد ؛ از اين رو ، اقتضا مىكند بيشتر دفن شده و پوشيده گردد ، وطبعاً تأذّى او كمتر خواهد بود ؛ زيرا ، هر مقدارى كه دفن بيشتر باشد ، آن مقدراى كه پوشيده شده ، از ناراحتى سنگها مصون خواهد بود . با توجّه به اين قاعده مىتوان گفت : مراد مرحوم سلّار از صدر ، از سينه بالاتر خواهد بود و عكس آن بعيد است ؛ زيرا ، لازمهاش اين است كه اندازهى دفن بدن مرد بيشتر از زن باشد ، و اين مخالف با تمام فقها است ؛ زيرا ، همه يا قائلاند كه مرد بايد كمتر از زن در گودال باشد و يا به تساوى فتوا دادهاند . « 5 » مرحوم صدوق رحمه الله در من لا يحضره الفقيه روايت زنى كه عمرو بن حريث متكفّل نگهدارى فرزندش شد را آورده ، و چنين مىنويسد : « حفر لها أمير المؤمنين عليه السلام حفيرة ودفنها فيها إلى حقويها » يعنى تا حقوين او را دفن كرد . « 6 »
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 347 .
( 2 ) . المقنع ، ص 428 .
( 3 ) . المقنعة ، ص 775 - 780 .
( 4 ) . غنية النزوع ، ص 424 .
( 5 ) . المراسم ، ص 254 .
( 6 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 34 .