شرح
دفن مىگردد ، ولى مرد نبايد بيش از حقوين دفن شود ؛ يعنى وسط مرأة بالاتر از حقوين است و لذا ، احتمال اوّل در روايت ابوبصير از بين مىرود ؛ زيرا ، اگر ملاك وسط اندام باشد ، همان حقوين خواهد بود ؛ و اين مخالف با روايت است ؛ زيرا ، مقابلهى بين مرد و زن در روايت اقتضا مىكند كه وسط زن غير از حقوين او باشد . بنابراين ، احتمال اوّل در روايت قبل ساقط مىشود و وسط او موضعى بالاتر از حقوين خواهد بود .
آيا مقصود از وسطى كه بالاى حقوين است ، سينه و صدر است ، همانگونه كه محقّق رحمه الله در كتاب شرايع فرموده : « المرأة إلى صدرها » « 1 » و يا مقصود از آن فوق حقوين و پايينتر از سينه است كه امام راحل رحمه الله در تحرير الوسيله فرموده : « والمرأة إلى وسطها فوق الحقوة تحت الصدر » ؟ روايت از اين نظر ابهام دارد ، و در روايت سوم دقّت كنيم :
صحيحة أبي مريم : . . . ثمّ أمر بها بعد ذلك فحفر لها حفيرة في الرحبة وخاط عليها ثوباً جديداً وأدخلها الحفيرة إلى الحقو وموضع الثديين . « 2 » اين روايت به دو صورت نقل شده است : يكى همان نقل صاحب وسائل رحمه الله كه در من لا يحضره القيه « 3 » نيز همين گونه است ؛ و ديگرى نقل محدّث كاشانى رحمه الله در كتاب وافى - كتاب منضبطى بوده و ايشان به نقل روايات با كمال دقّت پرداخته است - دارد : « أدخلها الحفيرة إلى الحقو دون موضع الثديين » ؛ صاحب جواهر رحمه الله نيز روايت را موافق با وافى نقل مىكند . « 4 » در اين روايت بايد مرتكب يك خلاف ظاهر شد ؛ زيرا ، هريك از « موضع الثديين » و يا « دون موضع الثديين » با حقوين نمىسازد . چرا كه بين حقو و موضع ثديين فاصلهى زيادى هست ؛ زيرا ، « حقو » عبارت از خاصره و لگن خاصره است - همان مقدارى كه با ازار پوشيده مىشود . - از اين رو ، بايد مسامحهاى در نقل باشد . اگر دون موضع الثديين باشد ، تسامحش كمتر است .
هامش
( 1 ) . شرايع الاسلام ، ج 4 ، ص 938 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 380 ، باب 16 از ابواب حدّ زنا ، ح 5 .
( 3 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 28 .
( 4 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 347 .