شرح
قرار داده و اطرافش را احاطه كنند و سنگ از هر طرف مانند سيل به سوى او سرازير شود ، كافى است ؟
و بر فرض اين كه لازم باشد گودالى آماده سازند ، آيا بايد پس از قرار دادن زانى در گودال ، اطراف بدنش را با خاك و مانند آن پر كنند تا عنوان دفن محقّق شود - مانند كاشت درخت كه با خاك ريشههايش را مىپوشانند - يا همين كه او را در گودال قرار دهند ، كافى است ؟ تفاوت اين دو حالت در فرار از گودال ظاهر مىشود ؛ در صورت اوّل ، فرارش مشكل مىگردد بر خلاف صورت دوم كه به آسانى مىتواند فرار كند .
رواياتى كه در اين باب رسيده ، بيشتر به عنوان « دفن » اشاره دارد ؛ هرچند در بعضى از آنها « حفر حفيرة » ديده مىشود ؛ بنابراين ، بايد به بررسى روايات پرداخت تا به مفاد آن عمل شود . لذا ، بحث ما در دو مطلب است :
الف : آيا لازم است گودالى حفر شود ؟
ب : آيا لازم است مقدارى از بدن مرد و زن زانى براى رجم دفن شود ؟
مطلب اوّل : لزوم حفر گودال
رواياتى در اين زمينه رسيده است كه عبارتند از :
1 - محمّد بن يعقوب ، عن علي بن إبراهيم ، عن محمّد بن عيسى بن عبيد ، عن يونس ، عن إسحاق بن عمّار ، عن أبي بصير ، قال : قال أبو عبداللَّه عليه السلام :
تدفن المرأة إلى وسطها إذا أرادوا أن يرجموها ويرمي الإمام ثمّ يرمي الناس بعد بأحجار صغار . « 1 »
فقه الحديث : در اين موثّقه ، امام صادق عليه السلام فرمود : هنگامى كه بخواهند زنى را رجم كنند ، تا وسط او را دفن مىكنند - معناى وسط در مقدار دفن مىآيد - اوّل امام سنگ پرتاب مىكند ، سپس ديگران ، با سنگهاى كوچك به او مىزنند .
عبارت « تدفن المرأة . . . » ظهور در وجوب دفن دارد ، و نمىتوان از اين ظهور چشم
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 374 ، باب 14 از ابواب حدّ زنا ، ح 1 .