شرح
سند روايت : مشهور فقها اين روايت را از اعتبار ساقط مىدانند ؛ زيرا ، « ابراهيم بن فضل » در كتابهاى رجالى توثيق و مدحى ندارد .
در دفاع از سند روايت گفته شده : شيخ طوسى رحمه الله در كتاب رجالش كه از اركان كتب رجالى شيعه است و در آن ، اصحاب امامان عليهم السلام را جداگانه ذكر مىكند ، در شمار اصحاب امام صادق عليه السلام ، « ابراهيم بن الفضل الهاشمى » و « ابو اسحاق ابراهيم بن الفضل المدنى » را نام مىبرد ؛ « 1 » بنابراين ، راوى مذكور در اين سند ، مردّد بين اين دو نفر است .
مرحوم اردبيلى در كتاب شريف « جامع الرواة » « 2 » يكى از موارد حديثِ ابراهيم بن الفضل الهاشمى را همين روايت شمرده است ؛ و در نتيجه ، راوى از حالت ترديد خارج مىشود .
در توثيق ابراهيم بن الفضل هاشمى نيز وجوه زير گفته شده است :
1 - از اينكه صاحب جامعالرواة اشارهاى به تضعيف او نمىكند ، ممدوح بودنش استفاده مىشود .
2 - « جعفر بن بشير » از « ابراهيم بن الفضل الهاشمى » ، روايت مىكند . مرحوم محقّق بهبهانى كه متخصّص مسائل رجالى است ، از اين نكته استفاده كرده و او را توثيق مىكند ؛ زيرا ، روايت كردن جعفر بن بشير از كسى را نشانهى ثقه بودن او مىداند . « 3 » 3 - مفاد اين روايت ، بر خلاف قواعد فقهى است ؛ زيرا ، اسلام ، مجنون را به هيچ تكليفى مكلّف نكرده ، ولى در اين روايت بر مجنون حدّ ثابت شده است ؛ و چنين روايتى مورد استناد بزرگانى همانند شيخ مفيد ، شيخ طوسى ، قاضى ابن برّاج و ابن سعيد و شيخ صدوق رحمهم الله واقع شده است ؛ كه از اين استناد ، كشف مىشود سند روايت براى آنان معتبر بوده ، و گرنه چگونه به روايت ضعيف فتوا دادهاند ؟ چه فرقى است بين اينكه شيخ مفيد رحمه الله بگويد : فلانى ثقه است يا به حديثى عمل كند كه بر خلاف قاعده است ؟ از عمل او ، وثاقتراوى كشف مىشود .
هامش
( 1 ) . رجال الطوسى ، ص 144 .
( 2 ) . جامع الرواة ، ج 1 ، ص 29 . اين كتاب در زمان مرحوم آيتاللَّه بروجردى چاپ شده است . كتابى سودمند بوده و شايداولين كتابى است كه در آن پس از ذكر نام راوى و ويژگىهاى او ، نام كسانى كه از او روايت كرده يا راوى از آنها روايت مىكند را با تعداد رواياتشان در كتب اربعه بيان مىكند .
( 3 ) . التعليقة ، ص 36 .