پس آنان را با طوفان هلاك كرد ، و در اين جا سياق ما را به حقيقتى اساسى رهبرى مىكند ، و آن اين است كه سنت جزا مرهون به خود انسان است ، پس همچون عدالت الاهى جريان پيدا مىكند ، هر چند مظهر قدرت الاهى نيز هست ، و اگر در اسباب هلاك هر قوم به جستجو بپردازيم ، آن را در اعمال و تلاشهاى آنان مىيابيم و نه در چيزى ديگر ، و اين درست همان قصهء قوم نوح با طوفان است .
«
مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ناراً
- كه به سبب گناهانشان غرق شدند و به آتش درآمدند . » غرق شدن در دنيا نصيب ايشان شد ، و مرگ آنان را به عذاب بد آخرت انتقال داد كه در آن آتش جهنم چشم به راه هر كافر و مشرك است ، و مرگ ايشان در تاريكيهاى ژرف امواج سبب رهايى يافتن از آتش جهنم در برزخ نشد ، بدان جهت كه اين آتش در وجود ايشان نهفته بود .
«
فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصاراً
- و ياورانى براى خود جز خدا نيافتند ، » / 421 كه مانع رسيدن عذاب به ايشان شوند ، يا همراه با ايشان به مقاومت در برابر خواست و مشيت خدا ايستادگى كنند ، چنان كه مشركان با پرستش بتان بشرى و سنگى و جز آن چنين توقعى دارند .
«
وَ قالَ نُوحٌ رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً
- و نوح گفت :
پروردگارا ، از كافران بر روى زمين هيچ يك را بر جاى مگذار . » ديّار - چنان كه معلوم است - به معنى كسى است كه در خانه و ديار زندگى مىكند ، و اين حقا دعوت به عذابى از ريشه برانداز آن مردم است كه به فرمان خدا به قوم نوح رسيد و جز كسانى كه دعوت نوح را پذيرفته بودند و همراه با او در كشتى سوار شدند ، همه را هلاك كرد ، و از اين جا به آن رهبرى مىشويم كه عذاب ريشه كن براى آن مىآيد كه زمين را از عناصر فاسدى كه اندرز و نصيحت هيچ فايدهاى براى آنان ندارد پاك كند ، و مايهء تنفيذ برقرار ماندن وجود انسان آن حق است كه وى در طبيعت و شخصيت و هستى خود دارد و چون از هر حقّى تهى