طبيعى است كه هر كس كه مال را براى مصالح حقيقى خويش به كار نبرد ، با افزون شدن مال زيانكارى او نيز افزايش پيدا مىكند ، و به همين جهت پروردگار ما سبحانه و تعالى گفته است :
مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مالُهُ وَ وَلَدُهُ إِلَّا خَساراً
بدان سبب كه معنى در اين جا شامل هر دو طرف تابع و متبوع مىشود .
[ 22 ] در قلب انسان عقلى است كه با ارزشهاى صدق و صلاح درخشندگى پيدا مىكند ، و وجدانى وجود دارد / 419 كه در هر انحرافى بيدار مىشود و به محاكمهء دارندهء خود قيام مىكند ، و در هر جامعهء انسانى عرف عامّى است كه مجرم را در معرض نكوهش و لعنت قرار مىدهد . . . و اين همه مجرم را بر آن مىدارد كه به ساختن و پرداختن فرهنگى شايستهء نيكو جلوه دادن عمل خود بپردازد و خود را از توبيخ ضمير و محاكمهء فطرت نجات دهد ، و او را به مقاومت در مقابل مصلحان و خيرخواهان جامعه و خاموش كردن بانگ معارضهء ايشان برانگيزد ، تا شايد از نكوهش و محكوم شدن به توسط ايشان رهايى يابد ، و ممكن است همين سبب آن بوده باشد كه انسان هر چه جرم و گناهش بيشتر شود ، مكر و كيدش نيز افزونتر مىشود ، بدان سبب كه نيازمند آن است كه از ملامت ضمير خويش و محكوم شدن در برابر عرف عام بگريزد .
«
وَ مَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً
- و به مكر و حيله پرداختند با مكرى بزرگ . » بر نسبت نافرمانى و گمراهيشان ، و همين امر اندازهء توجه مستكبران و دنبالههاى آنان را در اين روزگار كه جريمه و گناه در آن رو به افزايش است تفسير مىكند كه در آن مستكبران با دستگاههاى تبليغاتى خود به سركشى و طغيان مىپردازند ، و حتى نزديك است كه بودجهء تبليغاتى گاه با بودجهء نظامى برابر شود .
[ 23 - 26 ] بزرگترين مكر آنان سفارش كردن يكديگر به باطل و گمراه كردن يكديگر است ، براى آن كه انحراف باقى بماند و گمراهى برقرار باشد .
«
وَ قالُوا لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا سُواعاً وَ لا يَغُوثَ وَ يَعُوقَ وَ نَسْراً
- و گفتند : خدايان خود را رها مكنيد ، و از ودّ و سواع و يغوث و يعوق و نسر دست مكشيد . »