هر ركن از آنها كه عملا اسم است منسوب به آن آفريد » . « 2 » و شايد به سبب عظمت نامهاى سهگانهاى كه خدا آنها را براى آفريدگان خود آشكار كرده است بوده كه ملاحظه مىكنيم امامان راهنما معمولا پروردگارشان را به آنها توصيف مىكنند ، و هيچ كلامى از خدا را نمىشنوى مگر اين كه دربارهء آن بگويند : خداوند تبارك و تعالى چنين گفت . . . پس آيا معنى « تبارك » چيست ؟
مهمترين و آشكارترين معنى اين اسم بزرگ ، خير فراوان مستمر و دايمى است كه پيوسته از مقام آفريدگار با پياپى رسيدن نعمتهاى او به كاينات مىرسد ، و اگر چنان نمىبود / 136 آسمانها و زمين و آنچه ميان آنها است بر جاى نمىماند و متلاشى مىشد ، و اين خير در مقام و در حق آفريدگان نيز كه در حال نمود و تكامل مستمرند ، پيوسته مىرسد ، و خالق آنها بركتى در پى بركتى ديگر به آنها مىدهد ، و اين دلالت بر آن دارد كه سير و جريان آفرينش جنبهء تصاعدى دارد . و آن توسعه و گسترشى كه آفريدگار ، هر لحظه پس از لحظهء ديگر ، به آسمانها مىدهد و با اين گفتهء خود به آن اشاره كرده است :
وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ
، « 3 » تا مظهرى از بركات خدا بوده باشد ، و در قرآن اشارههايى به اين معنى آمده كه بعضى از آنها را در اين جا مىآوريم : خداوند متعال در هنگام سخن گفتن از رسالت چنين گفته است :
تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً
، « 4 » بدان سبب كه فرقان نعمتى پيوسته و خيرى مستمر و بخششى قطع ناشدنى از دنيا و تا آخرت است . و از همين روست كه اسم پروردگار ما را « تبارك » قرار داده است ، و هنگام سخن گفتن از ايجاد انسان از حالى به حال ديگر تا آن گاه كه او را با نعمت عقل به حد كمال رساند ، چنين گفته است :
ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
، « 5 » و در ضمن بيان نعمتها و بركات او كه در آسمان است :
هامش
( 2 ) - بحار الانوار ، ج 4 ، ص 166 .
( 3 ) - الذاريات / 17 .
( 4 ) - الفرقان / 1 .
( 5 ) - المؤمنون / 14 .