تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً
. « 6 » بدين گونه نام « تبارك » آخرين ركن از اركان چهارگانهاى است كه خدا براى اسم اعظم خود قرار داده و اشاره به صفات فعل او دارد ، يعنى : هر چه خواهد مىكند ، بخشنده است ، كريم است ، منّان است ، متفضّل است ، وهّاب است ، آفريننده است ، مصوّر است ، سازندهء هر ساخته است ، آفريدگار هر آفريده است ، روزى دهنده هر روزى خوار است ، مالك هر مملوك است ، و رحمت بخش هر مرحوم ، و . . . و . . .
از سه ركن ديگر يكى در خزانهء علم پروردگار صاحب عزّت است ، در صورتى كه دومى « اللَّه » است كه اشاره به صفات ذات دارد ، و سومى « تعالى » يا « سبحان » كه اشاره به صفات جلال دارد .
/ 137 «
تَبارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ
- خجسته و مبارك است آن كه پادشاهى مطلق به دست او است . » پس ملك حقيقى تنها به دست او است كه پس از نابودى همه چيزها او باقى است ، و بدان سبب كه تنها او است كه به صورتى مستقل در ملك خود تصرف مىكند ، و اما آنچه در مالكيت و تصرف خلق است مالكيتى محدود و به اندازهاى است كه خدا براى ايشان مقدر كرده است ، و هر وقت بخواهد بر آن مىافزايد يا از آن مىكاهد يا آن را از ايشان مىگيرد و به ديگران مىدهد .
اين آيه آفاقى را در برابر ما مىگشايد كه حكايت از هستى چيزهايى دارد كه بسيار گسترده از ارقام فرضى اندازه گرفته شدهء دانشمندان و انديشمندان است ، و بلكه گستردهتر از چيزى است كه نيروى تخيل ايشان هر اندازه هم كه دوررس باشد به آن دسترس ندارد ، و چگونه ممكن است ملك خدايى را تصور كند كه بر هر چيز توان است و بركات وى متواليا در پى يكديگر مىرسد ؟ ! «
وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
- و او بر هر چيز توانا است . »
هامش
( 6 ) - الفرقان / 61 ، ( و در آغاز سورهء فرقان تفصيلى در بيان اين معنى آمده ، پس به آنجا رجوع كنيد ) .