چون فرا ديد آيد . نه بينى كه هر چه بيفتد زودتر از آن به زمين رسد كه بنهند . همانست كه جايى ديگر فرمود :
وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ
.
روز سياست و هيبت است روز تغابن و حسرت است ، يوم الأزفة و الغاشية يوم القارعة و الواقعة .
آن روز قبهء اخضر فرو گشايند و بساط اغبر در نوردند و عقد پروين تباه كنند ، چهرهء ماه و خورشيد سياه كنند . اختران را از فلك فرو ريزند . سما را بر سمك زنند . زمين را بجنبانند .
رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا
كوهها را از بيخ بركنند
بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا
تا همچون دودى و گردى شود بر هوا .
فَكانَتْ هَباءً مُنْبَثًّا
آن روز بلال درويش را ميآرند با تاج و حله و مركب برد ابرد ميزنند تا بفردوس اعلى برند و خواجهء او را امية بن خلف با اغلال و انكال و سلاسل بر وى ميكشند تا بدرك اسفل برند .
اينست كه رب العالمين فرمود « 1 » -
خافِضَةٌ رافِعَةٌ
، يكى را بردارنده تا با على عليين برند يكى را فرو برنده تا باسفل السافلين . آن طيلسان پوش منافق را به آتش مىبرند و آن قبا بستهء مخلص را ببهشت ميفرستند . آن پير مناجاتى مبتدع را به آتش قهر ميسوزند و آن جوان خراباتى معتقد را بر تخت بخت مىنشانند .
بسا پير مناجاتى كه بىمركب فرو ماند * بسا رند خراباتى كه زين بر شير نر بندد
آن روز عالميان سه گروه باشند چنانك حضرت رب العزة فرمود :
وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً - فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ - وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ وَ السَّابِقُونَ
.
همان تقسيم است كه در آخر سورة فرمود :
فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ - فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ
.
سابقان كه در اول سورة فرمود مقرّباناند كه در آخر سورة فرمود ايشان را
هامش
( 1 ) در نسخهء ج : گفت .