قوله :
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً
، خلافست ميان علماء كه اين كدام فتح است .
قتاده گفت : فتح مكه است ، مجاهد گفت : فتح خيبر است و جمهور مفسران بر آنند كه اين صلح حديبيه است . معنى الفتح فتح المنغلق و الصلح مع المشركين بالحديبية كان متعذرا حتى فتحه اللَّه عز و جل . كارى دشوار بود منغلق پيمان بستن و صلح كردن با مشركان روز حديبيه تا رب العزه بفضل خود آن كار فرو بسته برگشاد و آن دشخوارى آسان كرد و آن را فتح نام كردند .
مصطفى ( ص ) را پرسيدند آن روز كه : افتح هذا فقال - عظيم . گفتند - يا رسول اللَّه اين فتحى است ، گفت - فتحى عظيم ، آن را عظيم گفت كه در آن روز آيت مغفرت آمد از گناهان گذشته و آينده و مؤمنان را وعدهء نصرت و ظفر دادند و غنائم خيبر در آن پيوست و غلبهء روم بر پارس كه پيغامبر خداى آن را وعده داده بود در آن درست شد و صدق وى ظاهر گشت و مؤمنان بدان شاد شدند .
قال الزهرى : لم يكن فى الاسلام فتح اعظم من صلح الحديبيه و ذلك انّ المشركين اختلفوا بالمسلمين فسمعوا كلامهم فتمكن الاسلام فى قلوبهم و اسلم فى ثلث سنين خلق كثير و كثر بهم سواد الاسلام .
روى اسرائيل عن ابى اسحاق عن البراء قال تعدّون انتم الفتح فتح مكة فتحا و نحن نعد الفتح بيعة الرضوان كنا مع النبى ( ص ) اربع عشرة مائة ، و الحديبية بئر فنزحناها فلم نترك فيها قطرة فبلغ ذلك النبى فجلس على شفيرها ، ثم دعا باناء من ماء فتوضأ ثم مضمض و دعا ثم صبه فيها فجاء بالماء حتى عمهم و قيل - سمى يوم الحديبية فتحا لانه كان سبب فتح مكة و المعنى دنا فتحه و كان يوم الحديبية فى سنة ستّ من الهجرة . مجمع بن جارية الانصارى روايت كند كه روز حديبيه من حاضر بودم چون آن قصه برفت و آن صلح افتاد و رسول خدا و ياران مىبازگشتند مردم را ديدم كه بر آن مركبها مىشتافتند و بنزديك رسول خدا ميشدند ، يكى آواز داد كه اين شتافتن مردمان فرا نزديك رسول چيست ؟ جواب دادند كه وحى آمده از آسمان ميشتابند تا آن را بشنوند و بدانند گفتا - چون مردم فراهم آمدند ، رسول خدا آغاز