قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ
، گوى با پس بردگان را از اعراب ،
سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ
، شما را با جنگ گروهى خواهند خواند ،
أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ
گروهى با زور سخت ،
تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ
تا با ايشان كشتن كنيد تا مسلمان شوند ،
فَإِنْ تُطِيعُوا
، اگر آن روز فرمان بريد [ و جنگ كنيد ] ،
يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً
، شما را دهد اللَّه مزدى نيكو ،
وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا
و اگر آن روز برگرديد از طاعت ،
كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ
، چنان كه پيش باز برگشتيد [ از آمدن به حديبية ]
يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً ( 16 )
عذاب كند اللَّه شما را عذابى دردنماى ،
لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ
، بر نابينا تنگى نيست [ در جهاد ناكردن ] ،
وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ
، و نه بر لنگ و نه بر بيمار ،
وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
، و هر كه فرمان برد اللَّه را و رسول او را ،
يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
، در آرد او را در بهشتهاى زير درختان آن جويها روان ،
وَ مَنْ يَتَوَلَّ
، و هر كه برگردد از فرمانبردارى ،
يُعَذِّبْهُ عَذاباً أَلِيماً ( 17 )
عذاب كند اللَّه او را عذابى دردنماى .
النوبة الثانية
اين سورة الفتح باجماع مفسران مدنى است . دو هزار و چهارصد و هشت حرف و پانصد و شصت كلمة و بيست و نه آيت جمله بمدينه فرو آمد آن گه كه از حديبية بازگشته بودند و رسول خدا گفت :
انزلت علىّ الليلة سورة لهى احبّ الىّ مما طلعت عليه الشمس .
و
رواية انس بن مالك قال - لما رجعنا من الحديبية و قد حيل بيننا و بين نسكنا فنحن بين الحزن و الكابة انزل اللَّه ،
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً
فقال النبى ( ص ) : لقد انزل علىّ آية هى احب الىّ من الدنيا كلها ،
و در خبر است كه هر كه اين سورة برخواند شب اول از ماه رمضان در نماز تطوّع ، رب العالمين تا ديگر سال او را در حفظ و رعايت خويش دارد و از آفات و مكاره نگه دارد و اين سورة از آن سورتهاست كه در آن ناسخ است و منسوخ نيست و ناسخ در اين سورة يك آيت است :
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ
نسخ قوله :
ما أَدْرِي ما يُفْعَلُ بِي