همه را هست كرد در اين سراى بلا و امتحان . پس بحكمت اختلاف او كند « 1 » ميان ايشان ، يكى گريان ، يكى خندان ، يكى شادان يكى با غم و احزان ، يكى نواختهء فضل ، آراستهء معرفت و ايمان ، يكى خستهء عدل آلودهء كفر و طغيان ، فردا برستاخيز همه را جمع كند . آدميان و پريان همه را جزا دهد بكردار ايشان ، مؤمنانرا احسان و رضوان و غفران ، كافران را انكال و اغلال ، زقوم و قطران . رب العالمين در ابتداء اين سورة هر دو گروه را ياد كرد و مآل و مرجع ايشان پيدا كرد ، فرمود :
الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ . وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ
فردا برستاخيز هر كه سر از خاك حسرت برآرد چنان برآرد كه به خاك فرو شده .
المؤمن على ايمانه و المنافق على نفاقه ، يكى را ميارند با هزاران كرامت و انواع لطافت . طيلسان سعادت بر كتف مفاخرت افكنده و ايمان و معرفت و اخلاص گرد بر گرد مركب او درآمده و دست در فتراك دولت او زده و اين منشور اقبال در پيش او داشته كه :
سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ
. يكى را در ضحضاح ظلمت نفس خود بمانده كفران و طغيان و عصيان گرد او درآمده و در عرصات سياست اين ندا برو زده كه :
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ
بندهء مؤمن اگر او را خود اين شرف بودى و اين كرامت كه رب العزة ميفرمايد :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ
. او را شرف تمام بودى كه ميفرمايد جل جلاله من يار مؤمنانم و كافران را نه . من دوست مؤمنانم و كافران را نه . دوست كافران طاغوت است كه در دنيا او را پرستيدند و دوست داشتند چنانك فرمود :
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ
نتيجهء دوستى و پرستش طاغوت آنست كه در دنيا ايشان را از نور معرفت با ظلمت كفر برد تا در عقبى از روشنايى بهشت با تاريكى دوزخ افتادند . كافران را چنين فرمود كه
أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ
. و مؤمنانرا فرمود :
نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ
هامش
( 1 ) نسخهء ج : افكند .