باسرار ربوبيت بود ، بروز در راز بود ، بشب در ناز بود ، اين كه رب العزة گفت :
وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ
نه آن را گفت تا تو صورت آن به بينى و از ان در گذرى ، ليكن آن را گفت تا تو در ان تفكر كنى و حقايق آن باز جويى و بر رموز و اشارات آن واقف شوى ، بدانى كه شب خلوتگاه دوستانست ، موسم و ميعاد آشتى جويانست ، وقت نياز نمودن مريدانست ، هنگام راز و ناز عاشقانست . بنده بايد كه با حق جل جلاله بروز در منزل راز بود ، بشب در محمل ناز بود ، بروز در نظر صنايع بود ، بشب در مشاهدهء صانع ، بروز با خلق در خلق بود ، بشب با حق بود در قدم صدق ، بروز در كار بود ، بشب در خمار بود ، بروز راه جويد ، بشب راز گويد ، تا حق ليل و نهار گزارده بود و از صورت بصفت رسيده بود ، و آنچه گفت تعالى و تقدس :
الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ
آفتاب عنايت فهم كند و ماه معرفت كه از برج ازليت تابد و از مطلع قربت برآيد و بر سينهء دوستان تابد . آفتاب و ماه صورت زينت آسمان است كه مىفرمايد جل جلاله :
زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ
آفتاب عنايت و ماه معرفت زينت دلهاى مؤمنان است كه ميگويد :
وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ
ماه در آسمان گاه گاه بميغ پوشيده شود لكن باطل نگردد ، اشارت است كه معصيت گاه گاه معرفت را بپوشد لكن هرگز باطل نكند .
قوله :
لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ
- آدم صلوات اللَّه عليه در ان حال كه بزلّت مبتلا شد بسيار بگريست و به آخر سجدهء توبت بياورد ، در آن سجده توبت وى به محل قبول افتاد ، جبرئيل آمد و آدم را خبر كرد كه توبت تو مقبول شد آدم از ان سجده سر برداشت و اين بشارت از جبرئيل بشنيد ، بشكر اين بشارت كه يافت ديگر باره به سجده شتافت ، سجدهء ديگر بياورد ، اول سجدهء عذر بود ، دوم سجدهء شكر بود ، تعليم است مر بندگان را كه در نماز دو سجده آريد يكى عذر زلّتها خواستن ، ديگر شكر نعمتها كردن ، و گفتهاند : اين دو سجده كه بنده آرد در حال عبادت يكى حكايت حال ازلى است آن روز كه رب العزة فرمود :
أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ
همه بسجود در افتادند در ان حال كه خطاب حق شنيدند ، ديگر سجده مثال حال ابدى است در وقت ديدار خداوند ذو الجلال اندر بهشت ، چنانك در خبر است :
« اذا سطع لهم نور فيخرّون