الى ارض العرب . و قيل الى ارض فارس و هى ارض الجزيرة و قيل هى ارض الاردن و فلسطين ،
وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ
اى - الرّوم من بعد غلبة فارس ايّاهم ،
سَيَغْلِبُونَ
فارس فيما دون عشر سنين .
سبب نزول اين آيت بر قول جمهور مفسران آنست كه ميان اهل فارس « 1 » و اهل روم قتالى رفت و مشركان مكه ميل داشتند بعجم كه اهل پارس بودند و ميخواستند هميشه كه ايشان را بر روم غلبه باشد و نصرت ، از بهر آن كه ايشان را كتاب نبود و اوثانپرست بودند ، هم چون ايشان اصنامپرست ، و مسلمانان غلبه و نصرت روم ميخواستند بر پارس ، از بهر آن كه اهل روم اهل كتاب بودند .
و قصهء آن قتال كه ميان روم و پارس رفت آن بود كه كسراى پارس لشكرى انبوه فرستاد بروم و مردى را بر ايشان سالار و مهتر كرد نام وى شهربراز ، و قيل شير براز ، و قيصر روم لشكرى نام زد كرد بقتال ايشان و مردى را بر ايشان امير كرد ، نام وى بخنّس ، هر دو لشكر به اذرعات بهم رسيدند يا به زمين جزيره يا به طرف شام ، بر اختلاف اقوال علما - و پارسيان بر روميان در آن قتال غلبه كردند . آن خبر به مكه رسيد مسلمانان را ناخوش آمد و دل تنگ گشتند و كافران شاد شدند و شماتت كردند و با مسلمانان گفتند - به شماتت - كه اهل كتاب شماايد و ايمن نشستگان در خانمان ماايم ، بنگريد كه برادران ما از عجم با روميان چه كردند ؟ اگر شما با ما قتال كنيد ما همان كنيم و بر شما غلبه كنيم ، رب العالمين اين آيت فرستاد :
غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ ، فِي بِضْعِ سِنِينَ
- ميگويد :
پارسيان بر روميان غلبه كردند و تا نه پس روزگار روميان بر پارسيان غلبه كنند . ابو بكر صديق برخاست و در انجمن كفار گفت : شادى چه كنيد و شماتت چه نمائيد عن قريب بينيد كه روميان بر پارسيان غلبه كنند و بر ايشان نصرت يابند
هامش
( 1 ) پارس ( ج ) .