الكواكب يعبدون اللَّه بوساطة العبادة للكواكب ، ثمّ اعتقدوا انّها فى انفسها آلهة .
«
قالُوا وَجَدْنا »
اسلافنا ، «
عابِدِينَ »
. لها فاقتدينا بهم . اين اشارتست بعجز ايشان از اقامت بيّنت و اظهار حجّت بر عبادت بتان ، چون از حجّت و بيّنت درماندند دست در تقليد زدند ، در ضمن آيت ذم تقليد و اهل تقليدست .
«
قالَ لَقَدْ كُنْتُمْ أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ »
هذا كون الحال . اى - انتم و اسلافكم فى خسار بيّن بعبادتكم ايّاها .
«
قالُوا أَ جِئْتَنا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ »
اى - أ بجدّ منك هذا الكلام ام تلعب بهذا المقال .
«
قالَ بَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ »
اى - لست بلاعب و انّما ربّكم و خالقكم الّذى يجب عليكم عبادته هو ربّ السّماوات و الارض ، و فاطرهما و يحتمل انّ الضمير فى فطرهن يعود الى التّماثيل . «
وَ أَنَا عَلى ذلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ »
بانّه ربّكم ، تقديره و انا شاهد على ذلكم من الشّاهدين «
وَ تَاللَّهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنامَكُمْ »
اصله و اللَّه فقلبت الواو تاء ، و لا تصلح التاء فى القسم الّا فى اسم اللَّه ، تقول تاللّه و لا تقول تا الرّحمن ، و تقول و حقّ اللَّه لأفعلن كذا و لا يجوز تحقّ اللَّه لأفعلن . «
لَأَكِيدَنَّ أَصْنامَكُمْ بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ »
اى - لاكسرنّها بعد ذهابكم عنها الى عيد لكم ، و سمّاه كيدا لانّه مكر بذلك عابديها .
مفسران گفتند ايشان را عيدى بود كه هر سال يك بار اهل شهر در مجمعى بيرون از شهر حاضر مىشدند چون از آنجا باز گشتندى در بتخانه رفتندى و بتان را سجود كردندى ، آن گه بخانهء خويش باز گشتندى ، آن روز كه ميرفتند آزر گفت ابراهيم را كه اگر رغبت كنى درين عيد ما مگر ترا دين ما و كار و بار ما خوش آيد ، ابراهيم با ايشان بيرون رفت در راه خويشتن را بيفكند و گفت من بيمارم و از درد پاى مىناليد ، ايشان كه سران و سروران بودند همه در گذشتند ، به آخر كه ضعيفان و كمينان بر گذشتند از پى ايشان برفت ، و گفت : «
تَاللَّهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنامَكُمْ »
بخداى كه در بتخانهء شما روم