كه پوشيدهاى ، رسول ( ص ) در خانه شد پيراهن بر كشيد و بوى داد و عريان بنشست ، وقت نماز در آمد بلال بانگ نماز گفت و ياران همه منتظر ، چون رسول ( ص ) نيامد همه دل مشغول شدند تا يكى از ايشان رفت و رسول را عريان ديد ! در آن حال جبرئيل آمد و آيت آورد : «
وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ »
اوّل او را نهى كرد از بخل و امساك از نفقه ، ميگويد چنان نه كه يكبارگى دست از انفاق بر بند آرى مانند كسى كه دست خويش با گردن خويش بسته بود و چنان نيز نه كه از همه روى دست گشاده دارى و گسترده ، يعنى كه راه ميانه گزين نه اسراف و نه تقتير « 1 » ، چنانك جاى ديگر گفت :
« لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً »
و اين دليلست كه در انفاق راه اقتصاد رفتن نيكوترست ، توانگر بر قدر توانگرى و درويش بر قدر درويشى ، چنانك اللَّه تعالى گفت :
« لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ »
، «
فَتَقْعُدَ »
نصب على جواب النفى ، «
مَلُوماً »
اى مذموما فى القسمة ، «
مَحْسُوراً »
منقطعا عن النّفقة ، المحسور ها هنا بمعنى الحسير و الحسير المنقطع عن النّفقة او عن المشى و الحسرة تقطّع القلب من الندم . پس ربّ العزّه تأديب كرد منفق را و انفاق در وى آموخت گفت :
«
إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ »
اى يبسط النّفقة فى موضع البسط و يقدّر فى موضع التّقدير فتأدّب بتأديبه و تعلّم منه . گفتهاند كه درويشان را اين آيت ترغيب است در انفاق با قلت و فقر ايشان ، يقول البسطان امامك فلا تمسك عن النّفقة و احسن الظن بربّك - ميگويد گستراننده و بخشنده و رسانندهء روزى اللَّه تعالى است آن را كه خواهد چنانك خواهد رساند تو بر قدر وسع خويش انفاق باز مگير و به اللَّه تعالى ظنّ نيكو بر همانست كه مصطفى ( ص ) بلال را گفت :
انفق يا بلال و لا تخش من ذى العرش اقلالا ،
«
إِنَّهُ كانَ بِعِبادِهِ خَبِيراً بَصِيراً »
يعلم مصالح العباد كما قال فى الآية الأخرى :
« وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ »
هامش
( 1 ) - تقتير بمعنى امساك است : قتر على عياله اى ضيق عليهم فى النفقة .