وَ لا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ
. آن خداوند كه شما را اين نعمت و قوت داد از خشم عذاب وى بپرهيزيد ، و او را فرمان بردار باشيد و گزافكاران و مفسدان را فرمان مبريد .
همانست كه درين آيت گفت :
فَاذْكُرُوا آلاءَ اللَّهِ وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
- عثى يعثى و عاث يعيث در معنى هر دو يكسان است ، اى : لا تسيروا فى الارض مفسدين .
قالَ الْمَلَأُ
- و هم الكبراء و العظماء من قوم صالح
الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا
يعنى الذين تكبروا عن الايمان ،
لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا
يعنى المؤمنين . آن گه تفصيل داد ، و گفت :
لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ
سروران و گردنكشان ايشان گفتند مؤمنان مستضعفان را :
أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ صالِحاً مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ
اليكم ؟ شما ميدانيد كه صالح فرستادهء خداست بشما ؟
مستضعفان جواب دادند :
إِنَّا بِما أُرْسِلَ بِهِ
اى بالتوحيد و بالعذاب
مُؤْمِنُونَ
. ما به آنچه وى را فرستادند به آن ، از توحيد كه فرمود و از عذاب كه خبر داد ، گرويدگانيم و استوار دارانيم .
قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا بِالَّذِي آمَنْتُمْ بِهِ كافِرُونَ
- گردنكشان گفتند : ما بارى كافر شديم به آنچه شما به آن ايمان آورديد .
فَعَقَرُوا النَّاقَةَ
- ليلة الاربعاء
وَ عَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ
- اى تولوا عن قبول امر ربهم .
اين « عن » همان « عن » است كه بر عقب استكبار گويند :
إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي
. و عاقر ناقه اشأم عاد بود : قدار بن سالف اشقر بود و ازرق . او را اشأم عاد خوانند از بهر آنكه سبب هلاك قوم او بر دست او بود ، و او از ثمود است ، و ثمود نيازادگان عاداند ، از آن او را اشأم عاد خوانند .
مفسران گفتند در بيان اين قصه كه : قدار بن سالف و مصدع بن دهر دو مرد طاغى بودند ، و هر يكى زنى ميخواست از قوم خويش ، و دو زن بودند در آن عصر يكى صدوف و ديگر عنتره . قدار در صدوف رغبت كرد ، و مصدع در عنتره ، و