بحر « 1 » عمان .
وَ زادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً
- اين خلق را دو معنى گفتهاند : يكى آنكه بمعنى خلقت است . ميگويد : شما را در خلقت و صورت افزونى داد كه بالاى ايشان دوازده گز بود بيك قول ، و هفتاد گز بيك قول ، و هشتاد گز بيك قول ، و از منكب ايشان تا بانگشتان دوازده گز بود . كلبى گفت : درازترين ايشان صد گز بود ، و كوتاهترين ايشان شصت گز . وهب گفت : سر ايشان چند قبهاى بود عظيم ، و چشم خانهء ايشان ددان بيابانى در آن رفتندى ، و آن را مسكن و مأوى گرفتندى « 2 » معنى ديگر .
وَ زادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً
اى : فى الناس قوة و غلبة عليهم . ميگويد : شما را افزونى داد تا بر مردمان تطاول كرديد ، و بر ايشان غلبه كرديد . و اين آن بود كه عاديان در عهد خويش بر همهء اولاد سام و حام و يافث غلبه كردند ، و مستولى گشتند ، و اين در عصر شديد بن عميق بود ، كه پسر برادر را ضحاك بن علوان بن عمليق بر فرزندان سام انگيخت تا ايشان را مقهور كرد ، و ولايت و ديار ايشان بگرفت ، و برادر ضحاك را غانم بن علوان بر فرزندان يافث انگيخت ، و ايشان را مقهور كرد ، و ابن عم خويش را الوليد بن الريان بن عاد بن ارم بر فرزندان حام انگيخت ، تا مهينان ايشان را كشت ، و بر ملك ايشان مستولى شد ، و مهينهء فرزندان حام در آن عصر مصر بن القبط بن حام بود كه در زمين مصر وى بنا كرد ، و بنام وى باز خوانند . و گفتهاند : ريان بن الوليد كه در روزگار يوسف ( ع ) ملك مصر بود ، و وليد بن مصعب كه فرعون موسى بود ، و جالوت جبار كه داود او را كشت ، اين همه از فرزندان وليد بن ريان بن عاد بودند . اينست كه رب العالمين گفت :
زادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً
.
هامش
( 1 ) - در هر دو از نسخه الف و ج ، شجر ضبط شده است .
( 2 ) - الف : رفتنديد . . . گرفتنديد .