بحسنات بدل شود . يقول اللَّه تعالى :
فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ
.
روى ابو ذر قال : قلت : يا رسول اللَّه علّمنى عملا يقربنى من الجنة ، و يباعدنى من النار . قال : « اذا عملت سيّئة فأتبعها حسنة » . قال : قلت : من الحسنات لا إله الا اللَّه ؟ قال : « هى احسن الحسنات » .
حسنات عابدان ديگر است ، و حسنات عارفان ديگر . عابدان در مقام خدمتاند ، و عارفان بر بساط شهود در مقام قربت و انس مشاهدتاند . حسنات هر كس بر اندازهء روش او . حسنات زاهدان همّتى است مه از دنيا ، حسنات مريدان مرادى است مه از عقبى .
حسنات صديقان اشتياقيست وا ديدار « 1 » مولى . زاهدان را خدمت است بر سنّت ، مريدان را معرفت است در مشاهدت ، صديقان را ثنا است در حقيقت . اينست نهايت روش سالكان ، و غايت رتبت صدّيقان ، و آغاز جذبهء حق . مصطفى ( ص ) برين مقام بود كه زبان ثنا بگشاد ، بنعت دهشت گفت :
« لا احصى ثناء عليك ، انت كما اثنيت على نفسك » .
قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
- صراط مستقيم را بدايتى و نهايتى است . بدايت سنت و جماعت است ، و نهايت انس يافت و دوام مشاهدت . سنت و جماعت آنست كه آيات و اخبار صفات نادريافته بجان و دل قبول كنى ، و بتصديق و تسليم پيش آيى ، و بر اسم و ظاهر بايستى « 2 » ، و به خيال گرد آن نگردى ، و از تكلف و تأويل و تفكر در آن بپرهيزى . به شرط رمت بىزيادت و بىنقصان ، بىقياس و بىتشبيه و بىكتمان ، و رسانيدن آن چنان كه رسيد هم چنان .
پير طريقت گفته : هر كه از در تصديق و تسليم درآيد ، وى را از سه شربت يكى دهند : يا شربتى دهند از معرفت ، تا دل وى به حق زنده گردد ، يا زهرى دهند كه نفس اماره در زير قهر او كشته گردد ، يا شرابى دهند كه جان از وجود او مست و سرگشته شود . ازينجا يافت حقيقت و انس صحبت آغاز كند . لذّت خدمت و حلاوت طاعت بيابد .
سرور معرفت درپيوندد . بروح مناجات رسد . پس در شغلى افتد كه از آن عبارت نتوان تا آن گاه كه همه زندگانى شود در آن :
هامش
( 1 ) - ج : با ديدار .
( 2 ) - ج : بيستى .