الآيات و نبيّنها فى غير هذه السورة من القرآن ، ندعوهم بها و نخوّفهم ، ميگويد : چنان كه درين سورة سخنان خويش ميگردانيم از روى به روى ، گاه وعدگاه وعيد ، گاه مثل و گاه قصّه ، همچنين در ديگر سورتها ميگردانيم از روى به روى ، و ايشان را به آن تصريف و آن بيان بر دين ميخوانيم ، و ايشان را به ثواب وعده مىدهيم ، و از عقاب بيم مينمائيم .
وَ لِيَقُولُوا دَرَسْتَ
- و تا گويندا ، يعنى خواستيم تا گويند كه : تو اين سخن راست كردهاى با خود ، و قرآن ساختهاى . مكّى و ابو عمرو « دارست » خوانند ، يعنى :
با كسى واگفتهاى ، و با كسى بهم ساختهاى . و اين آن بود كه او را متهم كرده بودند به مردى رومى ، اذ كان يلازم رسول اللَّه ( ص ) و يحدّثه بما قرأ فى الانجيل . گفتند : انجيل ازو ميشنود ، و بتازى از آن قرآن ميسازد ، و ذلك فى قوله : « لسان الّذى يلحدون اليه اعجمىّ » . به اين قراءت «
وَ لِيَقُولُوا »
اين لام لام عاقبت گويند ، معطوفست بر معنى مضمر ، تقديره : لتلزمهم الحجة ، و ليقولوا ما يقولون ، و يكون عاقبة امرهم الشقاوة التي لحقتهم .
ابن عامر و يعقوب « درست » بفتح سين و سكون « تا » خوانند ، و برين قراءت معنى « ليقولوا » « لئلّا يقولوا » است . ميگويد : بيان آيات ميكنيم ، و تفصيل آن روى به روى ميدهيم ، تا اين ناگرويدگان نگويند كه : اساطير الاولين است ، اخبار تقدّمت و انمحت و درست .
معنى ديگر گفتهاند قراءت ابن عامر را كه : هر يك چندى ميگويند اينان كه : كار محمّد و دولت او تباه و ناچيز و نيست گشت . هر گه كه تأخّرى افتادى در وحى يا قوّت دشمن بودى در جنگ ، گفتندى « 1 » : « درست » ، يعنى انمحت و بطلت . « درّست » در شواذّ خواندهاند ، يعنى كه : ايشان گويند محمّد را اين درس كردهاند و برو خواندهاند ، يعنى مردمان درو آموختهاند ، چنان كه گفت :
« وَ أَعانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ »
.
هامش
( 1 ) - الف : گفتنديد .