گشتند ، و بزندگانى دنيا غرّه شدند . «
وَ ذَكِّرْ بِهِ »
اى بالقرآن ، و قيل : بانذارك و بلاغك . و پند ده اينان را بپيغام كه گزارى و بيم كه نمايى . «
أَنْ تُبْسَلَ »
يعنى : من قبل ان تبسل نفس بما كسبت . ابسل الرّجل اذا دفع الى اشدّ الهلاك ، پيش از آنكه تن كافر را فراسختتر ( 1 ) گرفتن دهند . و قيل : «
أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ »
يعنى من قبل ان تهلك نفس بما عملت و تحبس فى النار . قال قتادة : هذه الاية منسوخة ، نسخها قوله :
« فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ »
، و قال مجاهد : ليست منسوخة لأنّه على التهدّد كقوله :
« ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً »
.
لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ
- در نام خداوند جل جلاله ولى و مولى يكى است ، و آن از ولايت است بفتح واو بمعنى نصرت ، و آنچه در سورة الرعد گفت : « وال » ، آن از ولايت است بكسر واو ، و آن تملّك است . «
وَ إِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ »
يعنى : و ان تفد نفس كل فداء لا يؤخذ الفداء منها . اين عدل ايدر ( 2 ) فدا است ، از بهر آنكه آن چيز كه تن خويش به آن مىباز خرند آن چيز همتاى تن مينهند ، و عدل آن ميكنند ، و عدل برابر كردن هر چيز با ديگرى بود و هامتا ساختن ( 3 ) ، و هر دو چيز از آن عدل است و عديل چون ندّ و نديد . ميگويد : اگر تنى فردا هر كه بود از كافران ، خويشتن باز خريد به همه فدايى . جاى ديگر تفسير كرد ، گفت :
مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً
. جاى ديگر گفت :
لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ
.
لا يُؤْخَذْ مِنْها
- همانست كه آنجا گفت :
« وَ لا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ »
. اخذ در قرآن بر پنج وجه آيد : يكى بمعنى قبول ، چنان كه : «
وَ إِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لا يُؤْخَذْ مِنْها »
اى لا يقبل ، و در آل عمران گفت :
« وَ أَخَذْتُمْ عَلى ذلِكُمْ إِصْرِي »
اى قبلتم على ذلكم عهدى . و در سورة المائده گفت :
إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ
، اى فاقبلوه ، و در
هامش
1 - نسخهء ج : سختر . 2 - نسخهء ج : اينجا . 3 - نسخهء ج : همتا ساختن .