است ، معنى آنست كه تا روشن فرا بينى فرا راه مجرمان ، يعنى بشناسى كار ايشان ، و معلوم كنى سرانجام ايشان . ديگر وجه و ليستبين بيا ، سبيل بنصب ، قراءت يعقوب است ، حكايت از مصطفى ( ص ) ، يعنى : و ليستبين الرسول سبيل المجرمين . تا پيغامبر ما روشن فرا سبيل مجرمان بيند . و روا باشد كه رسول ( ص ) مخاطب است و مراد به آن امت بود . يعنى :
و ليستبينوا سبيل المجرمين ، اى ليزدادوا استبانة لها . سديگر وجه لتستبين بتاء ، سبيل برفع ، قراءت ابن كثير است و ابو عمرو و ابن عامر و حفص از عاصم . چهارم « و ليستبينوا » بياء ، سبيل برفع ، قراءت حمزه و كسايى است و ابو بكر از عاصم « تا » از بهر تأنيث ، و « يا » از بهر تقدّم فعل بر اسم در هر دو قراءت معنى يكى است . ميگويد : تا پيدا شود سبيل مجرمان كه ايشان سركشيدند پس آنكه پيغام شنيدند . سين زائده است درين دو قراءت پسين ، بان و استبان ، آشكارا شد ، چون : علا و استعلى و قام و استقام و اخوات اين . و سبيل بر لغت اهل حجاز مؤنّث است ، و بر لغت بنى تميم مذكّر .
وَ لِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ
تقديره سبيل المجرمين من سبيل المؤمنين ، الا انه كان معلوما فحذف ، كقوله :
سَرابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ
يعنى و البرد ، فحذف لأن الحر يدل على البرد .
قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
- كافران مصطفى ( ص ) را تعيير ميكردند كه : دين پدران بگذاشت ، و بتان را بگذاشت و خوار كرد ، و ما كه اين اصنام را مىپرستيم به آن مىپرستيم تا ما را با اللَّه نزديك گرداند :
ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى
. رب العالمين گفت : يا محمد ! ايشان را گوى كه جز اللَّه را سزا نيست كه پرستند ، و جز او خداوند و معبود نيست . مرا نفرمودند كه اينان پرست . اينان مخلوقاناند و عاجزان همچون شما .
إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبادٌ أَمْثالُكُمْ
- و شما كه بتان مىپرستيد به هوا مىپرستيد نه ببينت و برهان ، و من بر آن نيستم كه بر پى هواء شما روم .
قَدْ ضَلَلْتُ