گردانند . اينست كه رب العزة گفت :
يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ
- يعنى من اهل دينكم ،
هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ
- لفظه معرفة ، و معناه نكرة ، تقديره بالغ الكعبة .
أَوْ كَفَّارَةٌ طَعامُ مَساكِينَ
قراءت مدنى و شامى
كَفَّارَةٌ
بىتنوين است ، طعام بخفض ميم . باقى بتنوين خوانند و بضمّ ميم .
أَوْ عَدْلُ ذلِكَ صِياماً
- اى مثل ذلك من الصيام . صياما منصوب على التمييز ، و عدل و عدل بفتح عين و كسر عين بقول بصريان يكسانست ، و گفتهاند : بكسر عين مثل باشد از جنس خويش ، و بفتح عين مثل باشد از غير جنس وى .
يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ
- چون دو عدل حكم كردند و جزاء آن پديد كردند ، وى مخير است ميان سه چيز : اگر خواهد آن مثل بيرون كند ، و بدرويشان دهد ، و اگر خواهد آن مثل را قيمت كند با درم ، و آن درم باطعام صرف كند ، و طعام بدرويشان دهد ، هر درويشى را مدى ، و اگر خواهد روزه دارد هر مدّى را روزى ، كه رب العزة بلفظ « او » گفت ، و ذلك يوجب التخيّر .
اما مذهب بو حنيفه در جزاء صيد آنست كه : هر كه صيدى كشد در حال احرام ، به روى قيمت آن واجب شود اگر آن صيد مثل دارد يا ندارد ، پس آن قيمت اگر خواهد بدرويشان دهد ، و اگر خواهد صرف كند با چهارپايى قربانى ، و گوشت آن بر درويشان تفرقه كند ، و اگر خواهد آن قيمت باطعام كند ، و هر درويشى را نيم صاع بدهد ، و اگر خواهد روزه دارد هر نيم صاع را روزى ، و در موضع تقويم صيد علما مختلفاند . قومى گفتند : آنجا كه صيد گيرد و كشد هم آنجا قيمت كنند در هر شهرى و هر موضعى كه باشد . قومى گفتند : لا بد به مكه بايد و بمنا ، كه رب العزة گفت :
هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ
، و قال تعالى :
ثُمَّ مَحِلُّها إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ
لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِهِ
اى جزاء ذنبه .
عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ
من قتل الصيد قبل التحريم ، و من عاد الى قتل -