كردند بهجرت ما ، و اكنون نه با ايشان مىتوانيم نشست ، و نه با ياران تو يا رسول اللَّه ، كه خانههاى ما بس دور است از مسجد ، و پيوسته اينجا نمىتوانيم بود . اكنون تدبير چيست ، كه ما در رنجيم . همان ساعت جبرئيل آمد ، و اين آيت آورد . رسول خدا بر ايشان خواند . ايشان گفتند : رضينا باللّه و برسوله و بالمؤمنين اولياء . گفتهاند كه : آن ساعت كه اين آيت فرو آمد ، ياران همه در نماز بودند ، قومى نماز تمام كرده بودند ، قومى در ركوع بودند ، قومى در سجود ، و در ميانه درويشى را ديد كه در مسجد طواف ميكرد ، و سؤال ميكرد . رسول خدا او را به خود خواند ، گفت :
« هل اعطاك احد شيئا » ؟
هيچ كس هيچ چيز به تو داد ؟ گفت : آرى آن جوانمرد كه در نماز است انگشترى سيمين به من داد .
گفت : در چه حال بود آنكه به تو داد . گفت : در ركوع بود ، اندر نماز اشارت كرد بانگشت ، و انگشترى از انگشت وى بيرون كردم . چون بنگرستند على مرتضى بود .
رسول خدا آيت برخواند ، و اشارت بوى كرد :
وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ
، و برين وجه آيت از روى لفظ اگر چه عام است از روى معنى خاص است ، كه مؤمنان را بر عموم گفت ، و على بدان مخصوص است ، و روا باشد كه بر عموم برانند .
و معنى ركوع نماز تطوع بود يعنى كه : و هم يصلّون من النوافل . اقامت صلاة ياد كرد ، و آن گه راكعون جدا كرد شرف تواضع پيدا كردن را . و ركوع در قرآن جايها از ديگر اركان نماز مسمّى است ، و در آن دو وجه است : يكى آنست بر مذهب عرب كه جزئى از چيزى ياد كنند ، و به آن كل خواهند ، كه از ركوع سخن گويد نماز خواهد برين وجه ، چنان كه مريم را گفت :
وَ ارْكَعِي
، و چنان كه گفت :
وَ قُومُوا لِلَّهِ
قيام ياد كرد ، و گفت :
وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ
سجود ياد كرد و مراد نماز است . ديگر وجه آنست كه عرب پيش از اسلام سجود ميكردند و قيام ، معبود خويش را ، و ركوع نشناختند .
ركوع اسلام در افزود . جايى كه ركوع مجرد ياد كند بر آن وجه است ، چنان كه گفت :