هر كسى را جام او بر جان او همسان كنيد * هر كسى را نقل او با عقل او هم برنهيد « 1 »
فَاعْفُ عَنْهُمْ
- اى سيد ! تقصيرى كه كردهاند در حق تو و در كار تو ، عفو كن از ايشان « 2 » ، و فرا گذار . و به آنچه تقصير كردند در اداء حقوق ما ، تو ايشان را شفيع باش ، و از ما آمرزش خواه .
فَاعْفُ عَنْهُمْ
اشارت بجمع است از بهر آنكه حكم است و حاكم خداست بحقيقت ، و رسول بر تبعيت .
وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ
اشارت بتفرقت است كه مقام تذلّل و عبوديت است ، اين است سنّت خداوند عزّ كبريائه با انبياء و اولياء ، گه ايشان را در جمع دارد گه در تفرقت . جمع بىتفرقت كفر است ، و تفرقت بى جمع شرك . جمع عين حقيقت است و تفرقت راه عبوديت . آن كس كه اين دو خصلت در وى مجتمع شد بر جادهء سنت و جماعت افتاد ، و بر طريقت و شريعت مستقيم گشت .
وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ
- يا سيد ! احوال روندگان درين راه مختلف است :
يكى مقصّر است ازو عفو كن . يكى تائب است از بهر وى آمرزش خواه . يكى مطيع است با وى مشاورت كن .
فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
- عزم را حقيقتى است ، و مايهء حقيقت آن درستى مراد است . و جمع دل ، مايهء آن صلابت است در دين ، و غيرت بر أمر ، و استقامت وقت . و عزم را سه قسم است : يكى عزم توبه ، ديگر عزم خدمت ، سديگر عزم حقيقت . و بناء همه بر توكل است . و توكل را اصلى است و شرطى و ثمرتى :
اصل آن يقين است و شرط آن ايمان ، و هو المشار اليه بقوله تعالى :
وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
و ثمرهء آن محبت حق عزّ و جل ، و ذلك فى قوله تعالى
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ
.
هامش
( 1 ) - نسخه : كنيد
( 2 ) - نسخه : ازشان