آنها داده است ؟ در اينجا هيچ جوابى ندارد ، مگر اينكه بگوييم غريزه را خدا به آنها داده است . همينگونه در مورد نباتات و جمادات نيز سؤال مطرح مىشود ؟ آنها چگونه بهسوى تكامل خود حركت مىكنند ؟ .
تمام اين موضوعات پيچيده باعث مىشود كه انسان به ياد خدا بيافتد . بچههاى كوچك حيوانات دريايى به محض اينكه تخم را پاره مىكنند ، بدون معطلى مستقيم بهسوى دريا حركت مىكنند ، از اين منظره بهخوبى دانسته مىشود كه خداى حكيم و مدبر و قدرتمندى وجود دارد كه آنها را بهسوى تكامل هدايت مىكند ، يكمرتبه خودكار بهسوى هدف خود حركت مىكنند . انسان نيز چنين است ، هرچند در تمام كارها انسان خودكار نيست ؛ ولى در بعض موارد انسان نيز خودكار عمل مىكند ، مثلًا وقتىكه بچه از شكم مادر متولد مىشود ، بعد از چند دقيقهى كه گرسنه مىشود ، به محض اينكه مادر پستان خود را به دهانش بگذارد ، خودكار شروع مىكند به مكيدن . شما تا هنوز شنيدهايد كه طفلى پستان مادر را به دهان گرفته و بهسوى آن پُوف كند ؟ چنين چيزى را كسى مشاهده نكرده است ؛ ولى همهى ما مىدانيم وقتىكه طفل پستان مادر را مىگيرد شروع به مكيدن مىكند ، آهسته آهسته مىمكد تا شير از پستان مادر به دهانش بيايد . طفل كوچك عقلش نمىرسد كه از روى عقل چنين كار را انجام دهد ، خودكار شير مادر را از پستانش بهطرف خود مىكشد . آنچه بيان داشتم از باب مثال بود ، صدها مورد ديگر وجود دارد كه انسان را به تعجب وا مىدارد ؛ از اين مثالها دانسته مىشود كه تمام أشيا بهسوى تكامل خود در حركتاند و هر چيز به نحوى در تلاش است تا به كمال لايق خود نزديك شود .
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى) — صفحة 255
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٢٥٥