اين ، نظير گفتار هر نويسندهاى است كه در آغاز نامهاى كه به ديگرى مىنويسد سفارش مىكند كه اين نامه مرا بخوان ، و به آن عمل كن ، پس اينكه مىگويد : « اين » و يا مىگويد : « آن » خودش نيز جزو نامه است .
از اين سياق دو احتمال تأييد مىشود :
اول اينكه : اين آيات اولين آيات قرآن كريم است كه بر پيامبر اسلام ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نازل شده .
دوم اينكه : تقدير كلام « اقرأ القرآن » و يا چيزى كه اين معنا را برساند مىباشد خلاصه مىخواهيم بگوييم آيه شريفه امر به مطلق قرائت نيست ، و نخواسته با چشم پوشى از مفعول ، فعل « اقرأ » را به طور لازم استعمال كرده باشد ، و نيز منظور از اين دستور خواندن به مردم نيست و نخواسته با حذف متعلق ( مردم ) اقرء را در « اقرأ على الناس » استعمال كرده باشد ، هر چند كه خواندن بر مردم هم يكى از اغراض نزول وحى است ، همچنان كه در جاى ديگر فرمود :
« وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا »
( الإسراء : 106 ) « 1 » و نيز كلمه ى « اسم ربك » مفعول فعل « اقرأ » و حرف « باء » در آن زايده ، و تقدير كلام « اقرأ اسم ربك » ؛ يعنى بسم الله الرحمن الرحيم نيست .
و جمله ى « باسم ربك » متعلق است به كلمهاى تقديرى ، نظير « اقرأ مفتتحاً » و يا « مبتداً باسم ربك » و ممكن هم هست متعلق به خود « اقرأ » ، و حرف باء براى ملابسه ( اتصاف ) باشد ، و اين منافات ندارد با اينكه بسم الله اول سوره ، جزو سوره باشد ، و تكرار آن نيست ، چون در بسم الله ، خود خداى تعالى كلام خود را با آن آغاز كرده ، و در
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ »
دستور مىدهد بندگانش خواندن را به نام او آغاز كنند ، هر چند كه در جاى ديگر دستور داده هر كارى
هامش
( 1 ) - و قرآنى كه ما آن را آيه آيه كرديم تا به تدريج بر مردمش بخوانى و به همين منظور هم به تدريج نازلش كرديم . سوره اسرى آيه 106