دو مرتبه در آيات مذكور بيان شده است . و اين ربوبيت عامه در تمام قرآن منعكس و مشهور است .
عنصر دوم علم است كه از دو امر به قرائت و خواندن و از تعليم به قلم و از آيه اخير
« « عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ »
( العلق : 5 ) ، به دست مىآيد ؛ بلى بعد از نعمت خلقت ، نعمت علم آمده كه واقعاً براى مسلمانان جهان تا قيامت مايه اى افتخار است ، هر چند كه در دوره اخير مسلمانان از پيشرفت علمى عقب مانده ؛ ولى كى مىتواند ترديدى به خود راه دهد كه اين آيات و ساير تأكيدات قرآن و سنت بر تعليم و فضيلت تحصيل علم مردم عقب مانده و غرق در جهل و فقر را با كمال نا باورى موفق كرد بزرگترين تمدن بشرى را به وجود آورده ، و به گفته گوستاولبون ؛ جامعه شناس فرانسوى ، شش قرن اروپا شاگردى مسلمانان را نمودند تا موفق به راه انداختن تمدن خود شدند .
در پايان خلاصه كنم كه پيام اول قرآن ، پيام ايمان و علم است .
چند مطلب ديگر
1 - قرآن قلم را آله علم دانسته و در جاى ديگر آن را شىء مقدس معرفى فرموده و به آن سوگند ياد كرده و نام يك سوره قرآن هم قلم است :
« ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ »
( القلم : 1 ) ؛ يارى بركت هاى همين قلم بود كه تمدنهاى انسانى را ببار آورد .
- 2 ابطال خرافات تاريخى : حضرت محمد ( ص ) اولين فردى نبود كه مبعوث به پيامبرى شد ، هزاران فرد ديگر هم از ابتداى خلقت آدم تا آن وقت به پيامبرى مبعوث شدند و در مورد هيچ پيامبرى بلا تكليفى و شك او در نبوت نقل نشده است و خداوند قادر است پيامبران خود را به پيامبرى شان مطمئن سازد ؛ ولى بدبختانه و صد بد بختانه در نورد بعثت افضل و بالاترين پيامبران خرافات و افسانه هايى گفته شده است و بدتر اينكه خيلى از آنها مورد تصديق دانشمندان و مفسرين و سيره شناسان واقع شده كه فعلًا جزئى تاريخ بعثت در كتابها