فرمايد :
« وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ
« 1 »
وَ بِيَعٌ
« 2 »
وَ صَلَواتٌ
« 3 »
وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً . . . » .
دفاع خداوند از مؤمنين و دفع كفار از معابد خداپرستان ممكن است گاهى به فعل خداوند باشد و گاهى به فعل خود بندگان مؤمنين ، و از نظر عقل استناد يك فعل به سبب قريب و سبب متوسط و سبب بعيد ( اراده خداوند ) صحيح است ، مانند نسبت وفات به خداوند ، ملك الموت و ملايكه زير دست عزراييل كه وظيفه آنان توفاى نفوس است .
در حقيقت دفاع از معابد ، دفاع از دين است تا مؤمنين از تدين به دين به كمال متوقع خود برسند .
ثواب هجرت در راه خدا
« وَ الَّذِينَ هاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ ماتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقاً حَسَناً وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ . » .
( سوره حج آيه 58 ) . و كسانى كه در راه خدا هجرت كردند ، سپس كشته شدند يا به مرگ طبيعى از دنيا رفتند ، خداوند به آنها روزى نيكويى مىدهد ؛ كه او بهترين روزىدهندگان است .
شكى نيست كه هجرت براى حفظ دين ثواب زيادى دارد ، ولى رزق حسن در اين آيه ظاهرا متفرع بر هجرت تنها نيست ، بلكه بر آن و كشته شدن يا مردن مترتب است ؛ بنابر اين
هامش
( 1 ) - جمع صومعه كه به فارسى دير ناميده مىشود ، عبادت گاهى كه بالاى كوه ها و يا بيابان هاى دور دست ساخته مى شده .
( 2 ) - جمع بيعه به كسر " باء " معبد يهوديان و نصارى كه در اصطلاح امروز كنيسه و كليسا ناميده مىشود .
( 3 ) - به معناى مصلى و نمازگاه يهود است و بعضى صومعه و بيعه را از نصارى مى دانند و يكى مخصوص تاركان دنيا است .