هامش
چشم و دل را پرده ميبايست امّا از عفاف * چادر پوسيده ، بنياد مسلمانى نبودوى در اين ابيات زنان را دعوت به تقوى و پرهيزكارى و سادگى و عفّت و آگهى از آئين نگهبانى و قدمنهادن در راه راست مىنمايد و مىگويد : چادر به تنهائى اساس و بنياد مسلمانى نيست ، بلكه بايد در كنار آن ، هم بر روى دل و هم بر روى چشم پردهاى از عفاف باشد و از نگاههاى باطل اجتناب كرد .
ولى با تعجّب مىبينيم پس از اين اشعار در پايان قطعه ، سه بيت در مدح رضاخان لعنةاللهعليه آمده و جامع ديوان ادّعا كرده كه پروين اين اشعار را در اسفند 1314 به مناسبت دفاع از كشف حجاب و كارهائى كه رضاخان در راستاى ترويج فرهنگ ابتذال و فساد انجام داده ، سروده است :خسروا ، دست تواناى تو آسان كرد كار * ورنه در اين كار سخت امّيد آسانى نبود
شه نمىشد گردر اين گمگشته كشتى ناخداى * ساحلى پيدا از اين درياى طوفانى نبود
بايد اين انوار را پروين به چشم عقل ديد * مهر رخشان را نشايد گفت نورانى نبود * * *مرحوم علّامهء والد كه هم ساكن طهران و معاصر پروين اعتصامى بودند و هم با اشعار وى أنس زيادى داشتند ، با قاطعيّت تمام ميفرمودند : اين اشعار پايانى جعلى است و به وى افتراء زدهاند و از جايگاه و منزلت اين زن مظلوم سوء استفاده نمودهاند .
از جمله شواهد جعلىبودن اين ابيات اينكه : در طبع سوّم ديوان در سال 1323 هجرى شمسى توسّط همان برادر و در طبعهاى بعدى نيز كه متعلّق به بعد از دورهء رضاخانى است ، اصل اين اشعار با عنوان « زن در ايران » به جاى « گنج عفّت » درج شده ، ولى بدون اشاره به آنچه در طبع قبلى آمده ، اين سه بيت آخر حذف گرديده است ؛ گرچه معالأسف در طبعهاى بعدى در دورهء پهلوى باز هم گاهى اين اشعار جعلى ذكر شده است . ل
* . ديوان خانم پروين اعتصامى ، منتخبى از ابيات ص 6 تا ص 9 .
* * . همان مصدر ، ص 124 و 125 .
* * * . همان مصدر ، ص 233 .