زيرا شيطان خبيث است و به هرچه عادتش دهيد به آن عادت مىكند . پس كثيرالشّكّ بايد به شكّ خود اعتناء نكند و نماز خود را زياد باطل ننمايد كه اگر چندين بار به شكّ اعتناء نكرد ، ديگر شكّ به سراغ او نمىآيد . شيطان خبيث مىخواهد كه با اعتناء به شكّ از او اطاعت شود ، اگر از تقاضايش سرپيچى شود ديگر به سوى شما باز نمىگردد . »
ميفرمودند : احتياط در سلوك مطلوب بوده بلكه از اركان سلوك است و جزء دستورات حديث عنوان بصرى است كه مرحوم قاضى شاگردان خود را به مداومت بر قرائت و عمل به آن امر ميفرمودند ؛
و خذ بالاحتياط فى جميع ما تجد إليه سبيلا ، « 1 »
ولى احتياطى مطلوب است كه اوّلًا حالت شكّ و ترديد را در نفس مؤمن پديد نياورد و او را به تزلزل نكشاند و ثانياً وى را از حضور قلب و توجّه به روح اعمال باز ندارد .
لذا ايشان عمل به احتياط مطلق در برابر اجتهاد و تقليد را جائز نمىدانستند . در توضيح اين امر ميفرمايند :
نظر حقير در كيفيّت عمل ، عدم جواز احتياط است فىالجمله ، كَما ذهبَ إليه المشهور . و براى اين مدّعى أدلّهاى موجود است كه محلّ آن در فقه بايد ذكر شود و عمدهء آن دو وجه است : اوّل : عدمتعارف اين قسم از احتياطات در زمان معصومين است ، خصوصاً إذا لزمَ التّكرارُ فى العِبادة . دوّم اينكه : عبادت از روى احتياط مقرون به شكّ و ترديد در نيّت است و اين حال ترديد كمكم منجرّ به وسواس ميگردد و قاطعيّت را از مؤمن ميگيرد و عبادتى كه بايد نتيجهاش تقرّب باشد نتيجهء به عكس ميدهد ، و مؤمن را پيوسته دو دل و در وادى
هامش
( 1 ) . بحارالأنوار ، ج 1 ، ص 226 ؛ « در هرجا كه راهى به سوى احتياط مىيابى احتياطاخذ نما . »