فرا مىگيرد و او را ساقط مىكند . اگر به وسوسهء شيطان ترتيب اثر داد شيطان طمع مىكند و وسوسهء خود را ادامه ميدهد . لذا بايد از همان اوّل با شدّت با وى برخورد كرد و شكّهاى غيرمتعارف و غيرمنطقى را از آغاز دفع نمود و راهش آنست كه انسان به شكّهائى كه شارع آنها را معتبر ندانسته مثل شكّ در طهارت و نجاست زياده از حدّ ، محلّ نگذارد و اگر وسواسى و كثيرالشّكّ شده اصلًا به شكّش اعتناء نكند و خود را كلّاً فاقد شكّ فرض نمايد و در اعمال بنا را بر صحّت بگذارد . « 1 »
هامش
( 1 ) . مرحوم آيةالله انصارى قدّسسرّه عبادات را كه همراه با وسواس انجام شده كلّاً باطل ميدانستند و ظاهراً وجهش آنست كه عمل وسواسى مصداق حرمت و نهى است و نهى از عبادت موجب بطلان آن ميگردد . در كافى با سند صحيح دربارهء كثرت شكّ روايت ميفرمايد كه :
إنَّمَا يُريدُ الخَبيثُ أنْيُطاعَ فَإذا عُصِىَ لَميَعُد إلَى أحَدِكُم .
( كافى ، ج 3 ، ص 358 )
در كلمات غالب فقهاء حرمت وسواس ارسال مسلّم شده و برخى وجه آن را اين طور گفتهاند كه وسواس اطاعت شيطان است و اطاعت شيطان حرام مىباشد .
مرحوم وحيد بهبهانى دربارهء وسواسى ميفرمايد : و أمّا الوسواسىُّ فرُبّما لايحصلُ له العلمُ إلّابعدَ الغسلِ مدّةً مديدةً بجدّ و شدّةٍ من الجهدِ و هذا غلطٌ و إطاعةُ الشّيطانِ ، فيكونُ حراماً موجباً لدخولِ النّارِ ، لأنّ إطاعتَه حرامٌ . و ربّما يترتّبُ على إطاعتهِ مفاسدُ محرّمةٌ من الإضرارِ بالبدنِ و حصولِ الأمراضِ و غيرِهما . فمَن غلبَ عليه الوسواسُ ، فلابدّ أنيتنبّهَ على ما ذكرنا منَ المفاسدِ الشّرعيّةِ و أنّه لاأقلّ من عصيانِ الرّبّ تعالى و عصيانُه موجبٌ للنّار . ( مصابيح الظّلام ، ج 3 ، ص 198 )
برخى از بزرگان متأخّر اين استدلال را رد كرده و گفتهاند : اطاعت شيطان مراتبى دارد و حكم آن تابع مصداقش است ، گاه شيطان انسانى را از انجام عملى مستحبّ منع كرده يا به مكروهى وادار مىنمايد و در اين موارد ، اطاعت از او مكروه مىباشد ، نه حرام . به عبارت ديگر : نهى از اطاعت شيطان ارشادى بوده و ملاك آن در مصداقش است كه به حسب موارد ، مكروه يا حرام است . ( موسوعة الإمام الخوئى ، ج 3 ، ص 159 تا 161 ؛ و تنقيح مبانىالعروة ،