حاصل مىشود ، و از آنجا تا سرحدّ وصول و كمال ، راه به نهايت دور است . « 1 » »
و در « رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم » ميفرمايد :
« طالب را چارهاى جز از رجوع به راهنما يا قائم مقام او كه تعبير از او به اوستاد يا شيخ مىشود نيست . و همچنانكه از براى اوستادِ فقه جوارح شرائطى است مقرّره و رجوع به آن قبل از معرفت آن جائز نه ، و بدون آن عمل باطل است ؛ همچنين در فقه نفس و طبّ روحانى نيز چنين است ، و معرفت اوستاد در اين فن أصعب و شرائط آن اكثر است . « 2 » »
در اينجا تذكّر اين نكته لازم است كه اگرچه بنابر دلائل محكم و متقن كه بدان اشاره رفت براى پيمودن راه خدا هيچ مفرّى از استاد كامل نيست ، ولى لزومى ندارد اين استاد داراى سلسلهاى باشد كه به حضرت رسول صلّى الله عليه و آله و سلّم منتهى گردد . حضرت آقا در اين زمينه ميفرمايند :
« در لزوم استاد كامل براى سير عوالم ربوبى ، شرعاً و عقلًا و وجداناً شواهد و ادلّه بقدرى است كه مجال ، گشايش مقال را ندارد . و امّا لزوم اين استاد به طور مُعنعن ( يكى پس از ديگرى تا به رسول الله برسد ) نه ثبوتاً و نه اثباتاً دليلى براى آن قيام ننموده است ؛ گرچه سلاسل متصوّفه بدين امر اهمّيّتى تمام ميدهند و آن را از لوازم لا ينفكّ سلوك مىشمرند ولى گفتارشان متّكى به اصل متين و اساس رصينى نمىباشد . بهترين نمونه و شاهد ، عرفان و سلوك آية الحقّ و الحقيقة و سند القرءَان و السّنّة : آية الله آخوند ملّا حسينقلى دَرْجَزينى شَوَندى همدانى أعلى الله درجاته السّامية مىباشد ، كه او عرفان را از استادش : آية الله آقا سيّد على شوشترى اخذ كرده است ، و او از مرد جولا ؛ و
هامش
( 1 ) « رساله لبّ اللباب » ، ص 135
( 2 ) « رساله سير و سلوك منسوب به بحرالعلوم » ص 123 تا ص 127