است ، و تمام جماعت اماميّه بر ضعف اين دو نفر راوى اتّفاق دارند ، بلكه همانطور كه در « ميزان الاعتدال » وارد شده است يحيى بن معين بر ضعف محمّد ابن بشّار تصريح نموده و فلّاس او را دروغگو شمرده است .
به هرحال از ابن عبّاس در تفسير آيه مودّت ، غير از تفسير به ذوى القربى و اهل بيت رسول خدا حديث صحيحى نقل نشده ، و آنچه با أسناد صحيح از او رسيده است ذوى القربى را به علىّ بن أبىطالب و فاطمه و دو فرزند آنها تفسير نموده ، و حسنه را در آيه شريفه به مودّت آنان تفسير كرده است . « 1 »
بعضى از اهل تسنّن راجع به آيه مودّت دو اعتراض ديگر كردهاند :
اوّل آنكه : اگر مراد از قربى اهل بيت رسول الله باشد ، بايد بگويد : إلّا المَودّةَ لِلقُربَى ، يا آنكه بگويد : إلّامودّةَ القُربَى ؛ يعنى مودّت ذوى القرباى من يا مودّت متعلّقه به ذوى القرباى من . و ليكن در آيه ،
إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى
وارد شده است ؛ يعنى مودّت دربارهء نزديكى و خويشاوندى .
پاسخ اين اشكال را ما در اوائل بحث داده و از زمخشرى در « كشّاف » كه استاد بلاغت است نقل كرديم كه لفظ « فى » به معنى ظرفيّت است ، « 2 » و از نقطهء نظر بلاغت و ادبيّت حاوى معنائى شامخ است كه أبداً لفظ لامِ اختصاص يا اضافهء مودّت به قربى آن معنى را نمىرساند .
إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى
مىرساند كه آن نفوس قدسيّه ظروف براى محبّت هستند و آنها موضع و موقع محبّت و مودّت بايد بوده باشند ، و امّت بايد محبّت خود را در آنها متمكّن نمايند و آنها را مكان و محلّ محبّت خود گيرند . و الحقّ زمخشرى در اينجا نكتهء دقيق و بسيار لطيفى را بيان كرده است كه تضلّع و
هامش
( 1 ) - « الفصول المهمّة » ص 224
( 2 ) - همين كتاب ، ص 96