عبد از جميع مراتب نفس و بقاى او به بقاى حقّ است واقع گردد . و بنابراين چون ولايت ائمّهء طاهرين موجب حصول اين معنى است ، يعنى سير از ذروهء بهيميّت به اوج انسانيّت و وصول به افق توحيد و ادراك معارف الهيّه ، لذا محبّت و مودّت و تسليم محض در برابر فرمان آنها را به ولايت كه همان ولايت خداست فعلًا و قولًا و اعتقاداً تفسير كردهاند .
و لذا ميتوان روى اين معنى ، حسن و قبح يا حسنه و سيّئه يا شقاوت و سعادت را اندازهگيرى كرد . حسنه عبارت است از هر فعلى كه انسان را به مقصود نزديك كند ، و سيّئه عبارت است از هر قول يا فعل يا شهود يا حالى كه انسان را از مقصد واقعى و مطلوب حقيقى دور گرداند .
و سابقاً بيان كرديم كه حضرت امام حسن مجتبى عليه السّلام در خطبهاى كه در مسجد كوفه بعد از شهادت حضرت أميرالمؤمنين عليه السّلام ايراد كردند ، فرمودند : مراد از اقتراف حسنه مودّت ما اهل بيت است .
و نيز از زمخشرى و فخر رازى نقل كرديم كه آنها گفتهاند : چون اين آيه بلافاصله بعد از آيه مودّت آمده است ، بنابراين حسنه بطور أعلى و أكمل شامل مودّت اهل بيت خواهد شد . « 1 »
و مراد از ازدياد حُسن ، ترقّى و تعالى در راه ولايت و تقويت ايمان و كشف حجب ظلمانى و نورانى است كه هر چه مودّت بيشتر گردد ، بالملازمه اثرش كه همان انشراح صدر و سعهء وجود و ادراك معارف است بيشتر خواهد شد . و حصول اين آثار شخص را در مرحلهء عالىترى از محبّت و مودّت وارد مىكند ؛ چون محبّت تابع معرفت است . و اين محبّت عالىتر در شخص ، ايجاد آثار شديدترى مىنمايد ؛ سينهء او را گشادهتر ، قلب او را روشن تر نموده ، از هستى
هامش
( 1 ) - همين كتاب ، ص 156