هامش
در دو صحيح خود تصريح كردهاند به اينكه على عليه السّلام از بيعت سرباز زد تا اينكه سيّدهء نساء به پدر خويش صلّى الله عليه و آله و سلّم ملحق گشت و قوم از على روگرداندند .
تاريخ نويسان به تخلّف على عليه السّلام از بيعت تصريح نمودهاند ؛ كسانى چون ابن جرير طبرى در دو موضع از وقايع سال يازدهم از تاريخ مشهور خود ، و ابن عبد ربّه مالكى در جزء دوّم از « العقد الفريد » در حديث سقيفه ، و ابن قتيبه در أوائل كتاب « الإمامة و السّياسة » ، و ابن شحنه در كتاب « روضة المناظر » آنجا كه جريان بيعت سقيفه را ذكر كرده است ، و أبى الفداء آنجا كه در كتاب تاريخ خود به نام « المختصر فى أخبار البشر » به ذكر أخبار أبىبكر و خلافت او پرداخته است ، و مسعودى در « مروج الذّهب » آن را از عروة بن زبير - در مقام اعتذار از برادرش عبد الله كه به هنگام بيعت نكردن بنىهاشم با او ، به آتش زدن خانههاى ايشان همّت گماشته بود - نقل مينمايد ، و نيز شهرستانى در « الملل و النّحل » در ذكر فرقه نظّاميّه از نظّام نقل كرده است ، و ابن أبى الحديد معتزلى حنفى نيز آن را در اوائل جلد ششم « شرح نهج البلاغة » آورده است ، و همچنين علّامه در كتاب « نهج الصّدق » از كتاب « المحاسن » و « أنفاس الجواهر » و « غرر » ابن خزابه و ديگر كتب معتبره نقل نموده است ، و أبو مخنف شخصاً دربارهء بيعت سقيفه كتاب مستقلّى تأليف كرده و مشروح آنچه را كه ما بطور خلاصه در مورد تخلّف على عليه السّلام از بيعت و عدم پذيرش اطاعت از اهل سقيفه آورديم بيان كرده است . »
( 1 ) - الجُذَيل مصغّر جِذْل : عودٌ يُنصَب للجربآء لتَحتكَّ به . و العُذَيق مصغّر عِذْق : قِنْو النّخلَةِ . و المُرجَّب : المُبجَّل ؛ والتّصغير هنا للتّعظيم . ( تعليقه )
( 2 ) - راجِع أواخرَ باب غزوة خيبر ، فى صفحة 36 ، من الجزء الثّالث ، من « صحيح البخارىّ » المطبوع فى مصر ( سنة 1309 ) و فى هامشه تعليقة السّندى ؛ أو باب قول النّبىّ صلّى اللهُ عليه و ءاله و سلّم : لانُوَرِّثُ ما تَرَكْنا فَهُوَ صَدَقَةٌ ، من كتاب الجهاد و السّير ، من « صحيح مسلم » فى صفحة 72 ، من الجزء الثّانى ، طبع مصر ( سنة 1327 ) تجد التّصريحَ بتخلّفه عن البيعة مسنداً إلى امّ المؤمنين عآئشة ( رض ) . ( تعليقه )
( 3 ) - فى ص 197 ، من النّسخة المطبوعة فى مصر ( سنة 1305 ) ؛ و فى هامشها