سوّم : اعتقاد به چيزى كه اين اعتقاد با آن چيز فى نفسه مطابق است ، مثل اينكه بگوئيم : اعتقاد فلان در بعث و ثواب و عقاب و بهشت و آتش حقّ است .
خدا مىفرمايد :
فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ .
« 1 » « پس خداوند هدايت نمود آنان را كه ايمان آوردهاند ، در آنچه را كه آنها بر سر آن اختلاف داشتند از حقّ . » چهارم : به كردار و گفتارى كه بر حسب لزوم ، و به قدر لزوم ، و در وقت لزوم صادر مىشود ؛ مثل اينكه بگوئيم : فعلك حقّ و قولك حقّ « كردار تو حقّ است ؛ و گفتار تو حقّ است . » خدا مىفرمايد :
كَذلِكَ حَقَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ -
« 2 »
حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ .
« 3 » « اينچنين است كه كلمهء پروردگارت حقّ شد - حقّ است گفتارى كه از من است كه : هرآينه جهنّم را پر مىكنم . » و امّا گفتار خداى عزّ و جلّ كه مىگويد :
وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْواءَهُمْ
« 4 » « اگر حقّ از آراء و افكار تو خالى آنها متابعت كند » ممكن است كه مراد از حقّ در اينجا الله تعالى بوده باشد ؛ و ممكن است مراد حكمى باشد كه به مقتضاى حكمت است .
و گفته مىشود : أحققت كذا ؛ « 5 » يعنى آن را حقّا اثبات و تثبيت كردم . و يا حكم كردم به اينكه حقّ است .
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 213 ، از سورهء 2 : البقرة
( 2 ) صدر آيه 33 ، از سورهء 10 : يونس
( 3 ) قسمتى از آيه 13 ، از سورهء 32 : السّجدة
( 4 ) صدر آيه 71 ، از سورهء 23 : المؤمنون
( 5 ) صدر آيه 8 ، از سورهء 8 : الأنفال