مىدادند .
اين روش پس از آنكه پيغمبر اكرم به مدينه هجرت فرمود و جامعهء مستقلّ اسلامى تشكيل داد ، منظّمتر و متشكّلتر گرديد . و بدستور پيغمبر اكرم جمعيّت قابل توجّهى از ياران وى به قرائت قرآن و تعليم و تعلّم احكام اسلام كه روز بروز نازل و تكميل مىشد ، موظّف شدند ؛ و حتّى طبق دستور صريح قرآن از شركت در جنگ و جهاد معذور شدند . « 1 » و چون بيشتر ياران پيغمبر اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم و مخصوصا صحابه كه از مكّه به مدينه مهاجرت كرده بودند ، بىسواد بوده ، به خواندن و نوشتن آشنائى نداشتند ، بدستور پيغمبر اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم از اسيران يهود براى ياد گرفتن خطّ كه آن زمان بسيار ساده و آسان بود استفاده مىشد ؛ و بدين ترتيب گروهى باسواد بوجود آمد .
از اين جماعت كسانى كه به قرائت قرآن و حفظ و ضبط سور و آيات آن مشغول بودند قرّاء ناميده مىشدند . و ازين گروه بود كه در وقعهء بئر معونه چهل تن يا هفتاد تن يك جا شهيد شدند . « 2 » و آنچه از قرآن مجيد نازل شده بود و نيز تدريجا نازل مىشد ، در الواح و
هامش
( 1 ) آيه 122 ، از سورهء 9 : التّوبة :وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ. « همهء مؤمنين چنين حقّى ندارند كه براى جهاد از مدينه كوچ كنند . چرا از هر قبيله و گروهى ، افرادى از آنها براى تعلّم فقه و احكام دين و معرفت قرآن و عرفان الهى و دينشناسى و بصيرت در اسلام كوچ نمىكنند ، تا در دين فقيه شوند ؛ و چون به سوى اهل و قوم و خويشاوندان خود برگردند ، آنان را از عذاب خدا بترسانند ؛ به اميد آنكه آنها حذر كنند و متنبّه گردند و دست بردارند ؟ »
( 2 ) « الإتقان » ج 1 ، ص 72 ( تعليقه )