استخوان شانهء شتر و سعف خرما و نظائر اينها نوشته و ضبط مىشد .
آنچه هرگز قابل ترديد نيست و نمىشود انكار كرد ، اينست كه اكثر سور قرآنى پيش از رحلت در ميان مسلمانان دائر و معروف بودهاند . در دهها و صدها حديث از طرق اهل سنّت و شيعه در وصف تبليغ پيغمبر اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم يا يارانش پيش از رحلت ، و همچنين در وصف نمازهائى كه خوانده و سيرتى كه در تلاوت قرآن داشته ، نام اين سورهها آمده است .
و همچنين نامهائى كه براى گروه گروه اين سورهها در صدر اسلام دائر بوده ، مانند سور طوال ، و مئين ، و مثانى ، و مفصّلات در احاديثى كه از زمان حيات پيغمبر اكرم حكايت مىكند بسيار به چشم مىخورد . » « 1 » « 2 » « 3 »
هامش
( 1 ) « اتقان » ج 1 ، ص 65 ( تعليقه )
( 2 ) « قرآن در اسلام » ص 111 تا ص 113
( 3 ) شيخ محمود ابوريّه در كتاب « الأضواء » طبع سوّم ، دار المعارف - مصر ، ص 252 پس از بحث مفصّل در كيفيّت جمع و تدوين مصحف شريف در زمان أبو بكر و عثمان گويد :
« وقفه قصيرة « درنگ كوتاه » - من ناچارم در اينجا وقفهء كوتاهى كنم و در آن از حيرتى كه مرا فراگرفته است استفهام و استعلان و پرسش نمايم ؛ از خبرهائى كه از اين جمع رسيده ، و از تناقضات كثيرى كه موجود است . خبرى مىگويد : عمر دربارهء اين جمع به أبو بكر متوسّل شد ، و خبرى مىگويد : اين جمع در زمان أبو بكر نبود و عمر خودش متصدّى اين امر شد ، و خبرى مىگويد : عمر پيش از آنكه قرآن را تكميل كند كشته شد ، و عثمان است كه آن را تمام نمود . و در اينجا روايات ديگرى است كه مثل اين تناقض را متحمّل است ، و ما بحث خود را بدانها گشايش نمىدهيم . اگر ما أخبار مشهورهاى را كه بخارى روايت كرده است ( آن اخبارى كه دلالت دارد كه عمر دهشتزده از أبو بكر خواست تا قرآن را جمع كند ؛ چون ديد در واقعهء يمامه كشتار بطور وسيعى صحابه را فراگرفته است ، و در آن صدها نفر از اصحاب كه حاملين و قاريان بودند كشته شدهاند ؛ و اگر اين امر استمرار پيدا كند قرآن از