مىگيرند ، مثل حقوقى است كه بر عهده و ذمّهء خود دارند تا از تعهّدش برآيند . » و ايضا مىفرمايد :
أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ
. « 1 » « من ضايع نمىكنم عمل هيچ عامل و عمل كنندهاى از شما را ، خواه مردان شما و خواه زنان شما ؛ بعضى از شما از بعض ديگر بوده و به يك چشم از هر جهت به شما نگاه كرده مىشود . » و پس از آن ، همه را در گفتار واحدى جمع نموده و چنين مىفرمايد :
لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ
. « 2 » « از براى هر انسان و ذى نفسى است آنچه را كه به نفع خود برداشت كرده است ؛ و بر عهده و ذمّهء اوست آنچه را كه بر ضرر خود برداشت كرده است . » و نيز فرمايد :
وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
. « 3 » « هيچ ذى نفسى برداشت نمىكند و تحمّل نمىنمايد مگر آنچه را كه بر عهدهء اوست ؛ و هيچ حامل و باربردارى بار ديگرى را برنمىدارد و حمل نمىنمايد . » و غير از اينها از آيات مطلقهاى كه هر فرد از انسان را جزء تمام و كاملى از مجتمع مىگيرد ، و از خير و شرّ و يا نفع و ضرر بقدرى در استقلال فردى به او عنايت مىكند كه او را از هر فرد ديگر منفصل و متمايز گرداند ؛ بدون آنكه در اين امر استثنائى قائل شود ، و صغيرى يا كبيرى ، و يا مردى و يا زنى را جدا سازد .
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 195 ، از سورهء 3 : آل عمران
( 2 ) قسمتى از آيه 286 ، از سورهء 2 : البقرة
( 3 ) قسمتى از آيه 164 ، از سورهء 6 : الأنعام