اين جوششهاى متوالى و مستمرّ و آبهاى رحمتى كه سراسر عالم را فرا گرفته است را تدريجا به آن حضرت عنايت نمودهاند .
يا فىالمثل مانند ملكهء نقّاشى و ملكهء خطّنويسى و يا ملكهء سائر حرف و صنايع است كه اصل آن ملكه ، در شخص واجد آن ، بدون شكل و اندازه و حدود و زمان و غيرها موجود است ؛ و بواسطهء همان ملكهء بسيطه و مجرّدهء صاحب ملكه ، پيوسته تدريجا نقّاش ، تابلوهاى نقّاشى مختلف الهيئة و الكيفيّة ؛ و خطّاط ، خطوط مختلفه ؛ و سائر ارباب صنايع ، ملكات خود را به صورت محدود و معيّن در عالم فعل و خارج نازل مىنمايند ، و به لباس خارج و تحقّق ملبّس مىكنند .
آن قرآن محكم كه دفعة نازل شده است حقيقتى است عالى ؛ و اين قرآن مفصّل كه سى جزء و يكصد و چهارده سوره دارد و تدريجا به صورتهاى مختلف و مطالب متنوّع از توحيد و معارف و قصص و احكام و غيرها به حسب مقتضيات ، محدود و متميّز نازل شده است ، همان قرآن عالى است و فرقى جز تفصيل و اجمال ندارد .
اگر اين قرآن را بالا ببرند ، آن مىشود ؛ و اگر آن را پائين بياورند اين مىشود .
آن قرآن ، حقيقت نفس رسول الله است ؛ و اين قرآن ، اخلاق و ملكات و اعمال آن حضرت . « 1 »
هامش
( 1 ) عالم بيدار و متتبّع و غير متعصّب و صريح مصرى ، مرحوم شيخ محمود أبو ريّة غفر الله له ، در كتاب « أضواء على السّنّة المحمّديّة » طبع سوّم ، ص 40 گويد : « و از جملهء آنچه را كه شاطبى آورده است اينست كه : سنّت بهمنزلهء تفسير و شرح معانى احكام كتاب الله است . و دليل بر اين معنى گفتار خداست كه مىفرمايد :لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ. و سنّت در معنى و مفادش راجع به كتاب است ، و بنابراين حاوى تفصيل مجمل ، و بيان