و از أمير المؤمنين عليه السّلام در صفت قرآن وارد است كه : ينطق بعضه ببعض ، و يشهد بعضه ببعض . « بعضى از آيات قرآن گويا و روشنگر بعضى از آيات دگر است ، و برخى شاهد صدق براى راستى و درستى برخى ديگر است . » و يا مثانى جمع مثنى به معناى تكرير و اعاده است ، و اين كنايه از بيان بعضى آيات به بعضى ديگر است .
و در تعبير به لفظ سبعا من المثانى و القرءان العظيم ، براى رسانيدن تعظيم امر سورهء فاتحة الكتاب و تعظيم امر قرآن ، بقدرى نكات دقيق به كار رفته است كه براى متفكّران و متأمّلان پنهان نيست :
أوّلا : هفت آيه سورهء فاتحه را با عبارت سبعا كه نكرهء غير موصوفه است آورده ، و اين در نهايت درجه دلالت بر عظمت مقدار و جلالت شأن اين سوره مىكند . و ثانيا : قرآن را با وصف عظيم توصيف نموده است . و معلوم است كه خداوندى كه خود داراى عظمت و ساحت كبريائيّت است اگر چيزى را عظيم بشمارد تا چه حدّ داراى عظمت است ! و سورهء فاتحه را نيز در برابر قرآن عظيم نهاده است ، و اين خود دليل ديگرى بر عظمت اين سوره است كه خود نيز بعضى از قرآن است . » « 1 » و اين آيه مباركهء
سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي
به روشنى مىرساند كه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
، يك آيه مستقلّ از سورهء حمد است . چون مجموع آيات اين سوره با ضميمهء اين آيه ، هفت آيه مىشود .
[ روايات خاصّه و عامّه بر آنكه « بسمله » جزء قرآن است ]
سيوطى كه از عامّه است در كتاب « إتقان » روايات بسيارى را از طريق عامّه نقل مىكند بر اينكه رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم فرمودهاند :
هامش
( 1 ) « الميزان فى تفسير القرءان » ج 12 ، ص 201 و 202